Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्

Transliteration

anāśakaṃ ca yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa | sarvapāpavinirmukto yāti vai śivamandiram

Translation

اے انسانوں کے سردار! جو کوئی اس تیرتھ میں اَنَاشَک ورت کرے، وہ تمام گناہوں سے پاک ہو کر یقیناً شِو کے دھام (منزل) کو پہنچتا ہے۔

Word by Word

• अनाशकम्: a fast (abstinence)
• अनाशकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनाशक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘fasting/abstaining from food’ (as a vow)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय): ‘and’

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• कुर्यात्: should do/perform
• कुर्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• नराधिप: O lord of men (king)
• नराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समास: नराणाम् अधिपः

• सर्वपापविनिर्मुक्तः: freed from all sins
• सर्वपापविनिर्मुक्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + विनिर्मुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: सर्वेषां पापानां विनिर्मुक्तः

• याति: goes
• याति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात): निश्चयार्थे ‘indeed’

• शिवमन्दिरम्: Śiva’s abode/temple
• शिवमन्दिरम्: Karma (Goal/Object/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: शिव + मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: शिवस्य मन्दिरम्

Speaker

Unspecified in the snippet (narrator addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapilā–Viśalyā tīrtha (implied)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: King (narādhipa)

Visual Art Cues

Scene: An ascetic devotee undertakes anāśaka beside the sacred waters, seated in meditation with rudrākṣa and vibhūti; above, a vision of Śiva’s luminous abode/mandira beckons.

Characters & Entities

• Śiva
• Śiva-mandira (Śiva’s abode)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disciplined fasting at a consecrated place functions as expiation and leads toward Śaiva liberation/abode.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same tīrtha praised in Adhyāya 23 (Viśalyā–Saṅgama/associated sacred waters), referenced as 'tasmin tīrthe'.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform anāśaka (complete fast) as a vrata at the tīrtha.