Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 45

Devanagari script

प्रणवाख्ये महाराज तथा रेवोरिसंगमे । भृगुक्षेत्रे तथा गत्वा फलं तद्द्विगुणं स्मृतम्

Transliteration

praṇavākhye mahārāja tathā revorisaṃgame | bhṛgukṣetre tathā gatvā phalaṃ taddviguṇaṃ smṛtam

Translation

اے مہاراج! ‘پرنَو’ نامی مقام پر، نیز رِیوا اور اوڑی کے سنگم پر، اور اسی طرح بھِرگوکشیتر پہنچ کر—یادگار روایت میں آیا ہے کہ اس انुषٹھان کا پھل دوگنا ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• प्रणवाख्ये: at (the place) called Praṇava
• प्रणवाख्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रणव-आख्य (प्रातिपदिक; प्रणव + आख्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा-राजन् (प्रातिपदिक; महा + राजन्)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/तुल्यतार्थक (also/likewise)

• रेवोरिसंगमे: at the confluence of Revā and Uri
• रेवोरिसंगमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रेव-उरि-संगम (प्रातिपदिक; रेव + उरि + संगम)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन

• भृगुक्षेत्रे: in Bhṛgu-kṣetra
• भृगुक्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भृगु-क्षेत्र (प्रातिपदिक; भृगु + क्षेत्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया

• फलम्: the fruit/result
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/Nominative), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (द्विगुणम्)

• द्विगुणम्: twofold/double
• द्विगुणम्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि-गुण (प्रातिपदिक; द्वि + गुण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (फलम्)

• स्मृतम्: is said/recorded
• स्मृतम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unspecified (Revā Khaṇḍa narrative voice, addressing Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Praṇava tīrtha; Revā–Ori saṅgama; Bhṛgukṣetra

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (king)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims reach three highlighted sacred nodes: a tīrtha named Praṇava, a river confluence of Revā and Ori, and Bhṛgukṣetra; the scene conveys a surge of sanctity and doubled merit.

Characters & Entities

• Praṇava-tīrtha
• Revā (Narmadā)
• Ori (river)
• Bhṛgukṣetra
• Yudhiṣṭhira

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Certain sacred nodes—especially confluences and renowned kṣetras—intensify the merit of pilgrimage and expiation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Praṇava-tīrtha, the Revā–Ori confluence, and Bhṛgukṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Reaching these tīrthas during the Revā yātrā is said to double the fruit of one’s prāyaścitta/observance.