Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मुख्यो ह्यग्निरजायत । मुख्यो वह्निरितिप्रोक्त ऋषिः परमधार्मिकः

brahmaṇo mānasaḥ putro mukhyo hyagnirajāyata | mukhyo vahniritiprokta ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ

برہما سے ایک ذہنی فرزند پیدا ہوا—اگنی، جو ‘مُکھیا’ کے نام سے معروف تھا۔ ‘مُکھیا وَہنی’ کہلانے والا یہ رِشی نہایت ہی راست باز اور پرم دھارمک تھا۔

ब्रह्मणःof Brahmā/Brahman
ब्रह्मणः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular
मानसःmental; mind-born
मानसः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; विशेषण
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular
मुख्यःchief, principal
मुख्यः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; विशेषण
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय — emphatic/causal particle
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular
अजायतwas born, arose
अजायत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन — 3rd sg; आत्मनेपद
मुख्यःchief
मुख्यः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; विशेषण
वह्निःVahni (fire)
वह्निः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणसूचक (quotative particle), अव्यय
प्रोक्तःcalled, said
प्रोक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘called/said’
ऋषिःsage
ऋषिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular
परमधार्मिकःsupremely righteous
परमधार्मिकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम + धार्मिक (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular; विशेषण

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrthas (contextual)

Type: kshetra

Listener: King (rājā) addressed as ‘mahārāja’ in nearby verses

Scene: Brahmā in serene creation-mood emanates a radiant, personified Agni (Mukhya Vahni), depicted as a sage-like fire-deity with austere brilliance.

B
Brahmā
A
Agni
M
Mukhya (Vahni)

FAQs

Tīrtha-māhātmyas often root their sanctity in primordial lineages, linking sacred places to cosmic dharma.

The verse begins a genealogical preface connected to Viśalyā’s origin-story rather than naming the site’s geography directly.

None; the focus is on lineage and the dhārmic character of Mukhya Vahni.