Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

Devanagari script

तस्याश्च नर्मदायास्तु धिष्णीन्द्रो नाम विश्रुतः । बभूव पुत्रो बलवान्रूपेणाप्रतिमो नृप

Transliteration

tasyāśca narmadāyāstu dhiṣṇīndro nāma viśrutaḥ | babhūva putro balavānrūpeṇāpratimo nṛpa

Translation

اور اسی نَرمدا کا ایک نامور بیٹا ‘دِھِشْنِیندْر’ کے نام سے مشہور ہوا؛ اے بادشاہ، وہ قوت میں زبردست اور صورت میں بے مثال تھا۔

Word by Word

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम (of her)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• नर्मदायाः: of Narmadā
• नर्मदायाः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विशेषार्थे (indeed)

• धिष्णीन्द्रः: Dhiṣṇīndra (lord of the abodes)
• धिष्णीन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धिष्णि + इन्द्र (प्रातिपदिक); धिष्णीन्द्र (समास-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; धिष्णीनाम् इन्द्रः (lord of the sacred seats)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Appositive marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (quotative/‘by name’)

• विश्रुतः: renowned
• विश्रुतः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + √श्रु (धातु) → विश्रुत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (renowned)

• बभूव: became/was born
• बभूव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम

• पुत्रः: a son
• पुत्रः: Karta (Subject complement/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• बलवान्: strong
• बलवान्: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बलवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (strong)

• रूपेण: in form/appearance
• रूपेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; साधन/प्रकारार्थे (in appearance/by form)

• अप्रतिमः: unparalleled
• अप्रतिमः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + प्रतिम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (unmatched)

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; सम्बोधन (O king)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa), contextually narrating the Revā-khaṇḍa account to the sages

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadā (Revā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: Narmadā as a radiant river-goddess; beside her stands Dhiṣṇīndra, a youthful, powerful guardian with an aura, embodying strength and unmatched beauty, as the king listens in reverence.

Characters & Entities

• Narmadā (Revā)
• Dhiṣṇīndra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are portrayed as upheld by divine lineages—guardianship and strength symbolize the protection of sacred order around holy rivers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Narmadā (Revā) is directly foregrounded as a principal tīrtha of the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse.