Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 48

Devanagari script

पुराणे श्रूयते राजन्सर्वं कोटिगुणं भवेत् । तस्यास्तीरे तु ये वृक्षाः पतिताः कालपर्यये

Transliteration

purāṇe śrūyate rājansarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet | tasyāstīre tu ye vṛkṣāḥ patitāḥ kālaparyaye

Translation

اے راجن! پُرانوں میں سنا جاتا ہے کہ ہر چیز کروڑ گنا بڑھ جاتی ہے۔ اور اُس کے کنارے کے وہ درخت جو زمانے کے پورا ہونے پر گر پڑتے ہیں—

Word by Word

• पुराणे: in the Purāṇa
• पुराणे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• श्रूयते: is heard/is stated
• श्रूयते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; अत्र कर्तृस्थानी (भवेत् इत्यस्य)

• कोटिगुणम्: a crore-fold
• कोटिगुणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; समासः—कोट्या गुणः (कोटिगुणः)

• भवेत्: may become
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तस्याः: of her (of that river)
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; सर्वनाम; (नर्मदायाः इत्यर्थः)

• तीरे: on the bank
• तीरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः (particle)

• ये: which/who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्

• वृक्षाः: trees
• वृक्षाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्

• पतिताः: fallen
• पतिताः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पतित (पत् धातु-निष्पन्न क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः

• कालपर्यये: at the end/turn of time
• कालपर्यये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + पर्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; समासः—कालस्य पर्ययः (at the turn/end of time)

Speaker

Narrator addressing a King (listener: Rājan; speaker deduced: purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīra

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (King)

Visual Art Cues

Scene: A royal listener receiving the teaching: a sage narrates that all acts on Narmadā’s bank become crore-fold; the riverbank is lined with ancient trees, some fallen with time, yet sanctified.

Characters & Entities

• Purāṇa
• Revā (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred place (tīrtha) sanctity is so potent that actions—and even contact with its sphere—are said to yield vastly amplified spiritual fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The banks of the Revā/Narmadā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is commanded here; the verse teaches the principle of koṭiguṇa (crore-fold) multiplication of merit at the tīrtha.