Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 45

Devanagari script

तस्मिन्गृहे वसित्वा तु क्रीडाभोगसमन्वितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

Transliteration

tasmingṛhe vasitvā tu krīḍābhogasamanvitaḥ | jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ sarvavyādhivivarjitaḥ

Translation

اُس گھر میں رہ کر، کھیل اور لذّتوں سے آراستہ، وہ ہر بیماری سے پاک، پورے سو برس سے بھی زیادہ عمر پاتا ہے۔

Word by Word

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; सर्वनाम

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• वसित्वा: having dwelt
• वसित्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to main verb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वस् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive), पूर्वकाले क्रिया (having done)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः/समुच्चय-व्यतिरेकसूचकः (particle)

• क्रीडाभोगसमन्वितः: endowed with play and enjoyment
• क्रीडाभोगसमन्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्रीडा (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक) + समन्वित (सम्+अन्वि/इ धातु-निष्पन्न, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; समासः—क्रीडा-भोग-समन्वितः (क्रीडाभोगैः समन्वितः)

• जीवेत्: may live
• जीवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वर्षशतम्: a hundred years
• वर्षशतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; द्विगु-समासः (शतं वर्षाणि)

• साग्रम्: with an excess (more than)
• साग्रम्: Visheshana (Qualifier of object/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/सह) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (अधिकम् सहितम्)

• सर्वव्याधिविवर्जितः: free from all diseases
• सर्वव्याधिविवर्जितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + विवर्जित (वि+वृज्/वर्ज् धातु-निष्पन्न, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; समासः—सर्वव्याधि-विवर्जितः (सर्वेभ्यः व्याधिभ्यः विवर्जितः)

Speaker

Narrator in Revā Khaṇḍa (deduced: Sūta/Lomaharṣaṇa-like purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amareśvara / Amarakantaka (Narmadā source-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (King)

Visual Art Cues

Scene: A devotee residing in a simple house near the sacred precinct, healthy and serene, with the distant shrine and forested hills suggesting Amarakantaka; atmosphere of protected longevity.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit gained in a sacred geography is praised as sustaining a long, healthy life—an outward sign of dharmic alignment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā/Narmadā tīrtha context in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual is stated in this verse; it describes the resulting blessings (phala).