Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 26

Devanagari script

मान्धातृपुरपार्श्वे च सिद्धेश्वरयमेश्वरौ । ओङ्कारात्पूर्वभागे च केदारं तीर्थमुत्तमम्

Transliteration

māndhātṛpurapārśve ca siddheśvarayameśvarau | oṅkārātpūrvabhāge ca kedāraṃ tīrthamuttamam

Translation

ماندھاتری کے شہر کے قریب سِدّھےشور اور یمیشور کے دھام ہیں۔ اور اونکار کے مشرق میں کیدار نام کا نہایت اُتم تیرتھ ہے۔

Word by Word

• मान्धातृपुरपार्श्वे: at the side of Māndhātṛpura
• मान्धातृपुरपार्श्वे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मान्धातृपुर + पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण—‘मान्धातृपुरस्य पार्श्वे’ (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• सिद्धेश्वरयमेश्वरौ: Siddheśvara and Yameśvara
• सिद्धेश्वरयमेश्वरौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्धेश्वर + यमेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; द्वन्द्वसमासः—उभयपदप्रधानः

• ओङ्कारात्: from/after Oṅkāra
• ओङ्कारात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ओङ्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान—‘ओङ्कारात्’ (from Oṅkāra)

• पूर्वभागे: in the eastern part
• पूर्वभागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण—‘पूर्वः भागः’ (कर्मधारयः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• केदारम्: Kedāra
• केदारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केदार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म/उद्देश्य—नामनिर्देशः (object of implicit ‘(अस्ति/विद्यते)’/listing)

• तीर्थम्: a pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; केदारम् इत्यस्य अप्पोजिशन (apposition)

• उत्तमम्: excellent, supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण—तीर्थम्/केदारम् प्रति

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (east of Oṅkāra); Siddheśvara; Yameśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A stylized map-like tableau: Mandhata city by the river with two shrines (Siddheśvara, Yameśvara); Omkāra temple complex; an arrow pointing east to Kedāra tīrtha; pilgrims walking with staffs and water-pots.

Characters & Entities

• Māndhātṛpura
• Siddheśvara
• Yameśvara
• Oṅkāra (Oṅkāreśvara)
• Kedāra-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is taught as a mapped discipline: moving through named Śiva-sites aligns the devotee with sacred order and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Siddheśvara and Yameśvara near Māndhātṛpura, and the Kedāra-tīrtha east of Oṅkāra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse functions as a directional guide to tīrthas.