Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 66
Devanagari script
शयानमतिविश्वस्तं सहदेवो व्यचिन्तयत् । एष निद्रावशं यातो मयि प्राणान्निधाय वै
Transliteration
śayānamativiśvastaṃ sahadevo vyacintayat | eṣa nidrāvaśaṃ yāto mayi prāṇānnidhāya vai
Translation
سہدیَو نے اسے سویا ہوا اور بالکل بےفکر و معتمد دیکھ کر دل میں سوچا: “یہ نیند کے قبضے میں چلا گیا ہے؛ اس نے واقعی اپنی جان میرے سپرد کر دی ہے۔”
Word by Word
शयानम्lying down
शयानम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशी (धातु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle)
अतिविश्वस्तम्very trusting/unsuspecting
अतिविश्वस्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + विश्वस्त (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; अति-उपपदपूर्वक
सहदेवःSahadeva
सहदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसहदेव (प्रातिपदिक, नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
व्यचिन्तयत्thought/considered
व्यचिन्तयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + चिन्त् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
एषःthis man/he
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
निद्रावशम्under the control of sleep
निद्रावशम्:
Gati-Karma (Goal of motion/गतिकर्म)
TypeNoun
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (निद्रायाः वशः)
यातःhas gone/has fallen (into)
यातः:
Kriya (Predicate/क्रियाविशेष)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मयिin me/on me
मयि:
Adhikarana (Locus/आश्रय)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/आश्रय), एकवचन; सर्वनाम
प्राणान्life-breaths
प्राणान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
निधायhaving placed/entrusted
निधाय:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootनि + धा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाले क्रिया
वैindeed
वै:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
Speaker
Narrator (Purāṇic narrator in Revā Khaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: Close focus on Somaśarmā asleep, peaceful; Sahadeva’s face half-lit, eyes calculating; the lap-resting head symbolizes total surrender of safety.
Characters & Entities
S
SahadevaS
SomaśarmāFAQs
Betraying one who has placed prāṇa (life) in your care is a grave adharma; such thoughts themselves begin the chain of karmic downfall.
None explicitly; the verse is part of the Revā Khaṇḍa narrative frame.
None.