Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 48

Devanagari script

भारभूतेश्वरे तीर्थ उज्जहार जलाद्द्विजान् । मुक्त्वा भारं तु देवेन छादयित्वा तु तान्द्विजान्

Transliteration

bhārabhūteśvare tīrtha ujjahāra jalāddvijān | muktvā bhāraṃ tu devena chādayitvā tu tāndvijān

Translation

بھارہ بھوتیشور تیرتھ پر، انہوں نے دوئج (لڑکوں) کو پانی سے باہر نکالا۔ بوجھ ہٹانے کے بعد، دیوتا نے ان برہمنوں کو ڈھانپ لیا (تحفظ فراہم کیا)۔

Word by Word

• भारभूतेश्वरे: at Bhārabhūteśvara
• भारभूतेश्वरे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भारभूत (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भारभूतस्य ईश्वरः)

• तीर्थे: at the sacred ford
• तीर्थे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• उज्जहार: he lifted out
• उज्जहार: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-√हृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः—उद् (उज्ज्)

• जलात्: from the water
• जलात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• द्विजान्: the brahmins
• द्विजान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• मुक्त्वा: having released
• मुक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund), अर्थः—'having released'

• भारम्: the burden
• भारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle: contrast/emphasis)

• देवेन: by the god
• देवेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• छादयित्वा: having covered
• छादयित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: छाद् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund), causative sense (णिच्) implied: 'having covered'

• तु: and/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object-determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; विशेषणम् (to 'dvijān')

• द्विजान्: brahmins
• द्विजान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhārabhūteśvara tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Not specified in excerpt

Visual Art Cues

Scene: At the Bhārabhūteśvara tīrtha, Śiva lifts brāhmaṇa boys up from the water; after removing the ‘burden,’ he covers/protects them—like a divine guardian shielding the vulnerable.

Characters & Entities

• Bhārabhūteśvara Tīrtha
• Dvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva protects devotees and restores order, turning crisis into the revelation of a sacred tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhārabhūteśvara Tīrtha on/near the Revā (Narmadā) is explicitly named.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse establishes the tīrtha’s sanctity through Śiva’s salvific act.