Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 122

Devanagari script

अश्वक्रान्ते रथक्रान्ते विष्णुक्रान्ते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं जन्मकोटिशतार्जितम्

Transliteration

aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasuṃdhare | mṛttike hara me pāpaṃ janmakoṭiśatārjitam

Translation

اے دھرتی ماتا—گھوڑے، رتھ اور وشنو کے قدموں سے مقدّس—اے پاک مٹی، میرے وہ گناہ دور کر دے جو کروڑوں جنموں میں جمع ہوئے ہیں۔

Word by Word

• अश्वक्रान्ते: O (earth) trodden by a horse
• अश्वक्रान्ते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक) + क्रान्त (√क्रम् धातु, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन; ‘अश्वक्रान्ता’ इति नाम, सम्बोधनरूप ‘-े’

• रथक्रान्ते: O (earth) trodden by a chariot
• रथक्रान्ते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक) + क्रान्त (√क्रम् धातु, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; नामरूप

• विष्णुक्रान्ते: O (earth) trodden by Viṣṇu
• विष्णुक्रान्ते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + क्रान्त (√क्रम् धातु, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; नामरूप

• वसुंधरे: O Earth (Vasundharā)
• वसुंधरे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वसुंधरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• मृत्तिके: O clay/holy earth
• मृत्तिके: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मृत्तिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• हर: remove / take away
• हर: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मे: my
• मे: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• पापम्: sin
• पापम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• जन्मकोटिशतार्जितम्: accumulated over hundreds of crores of births
• जन्मकोटिशतार्जितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जन्म (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + अर्जित (√अर्ज् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पापम्’ इति पदस्य विशेषण; समासार्थः—जन्मकोटिशतैः अर्जितम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (contextual attribution within Āvantya Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīra mṛttikā

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Close-up ritual moment: pilgrim holds a pinch of sacred clay, the Earth-goddess subtly present; above, symbolic horse and chariot tracks and Viṣṇu’s cosmic stride appear as luminous imprints; the pilgrim prays for sins of countless births to be removed.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Vasundharā (Earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Approaching a tīrtha with humility, one prays for deep karmic cleansing—even sins believed to span countless births.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā sacred region (Revā Khaṇḍa) where even earth and clay are treated as purifying.

What ritualistic prescription is mentioned?

Invoking the sanctity of the place’s mṛttikā (holy clay/earth) as part of purification before/alongside tīrtha bathing.