Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

सर्वेषामेव रत्नानां काञ्चनं रत्नमुत्तमम् । अग्नितेजःसमुद्भूतं तेन तत्परमं भुवि

Transliteration

sarveṣāmeva ratnānāṃ kāñcanaṃ ratnamuttamam | agnitejaḥsamudbhūtaṃ tena tatparamaṃ bhuvi

Translation

تمام جواہرات میں کانچن (سونا) سب سے اعلیٰ رتن ہے۔ یہ آگ کے تیز سے پیدا ہوا ہے، اسی لیے زمین پر اسے برتر مانا گیا ہے۔

Word by Word

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• एव: indeed
• एव: Avadharana (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle: indeed/only)

• रत्नानाम्: of gems
• रत्नानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• काञ्चनम्: gold
• काञ्चनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• रत्नम्: a gem
• रत्नम्: Pratijna/Predicate (Vidheyabhava)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); विधेय-नाम (predicate nominative)

• उत्तमम्: the best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘रत्नम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अग्नितेजःसमुद्भूतम्: arisen from the fire’s brilliance
• अग्नितेजःसमुद्भूतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अग्नि + तेजस् + सम् + उद् + भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) ‘समुद्भूत’; पूर्वपद-समासः (अग्नितेजः = अग्नेः तेजः) तत्पुरुष, ततः ‘अग्नितेजः’ + ‘समुद्भूत’ इति समासः

• तेन: therefore, by that
• तेन: Hetu/Karana (Cause/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• तत्: that
• तत्: Anaphora (Reference)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; ‘काञ्चनम्’ प्रति निर्देशः

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तत्/काञ्चनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• भुवि: on earth, in the world
• भुवि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: Mahīpati (king)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic tableau: gold emerging from a stylized fire-flame, radiating purity; Mārkaṇḍeya explains to the king with a gesture toward the flame and a gold ornament.

Characters & Entities

• Agni (fire)
• Gold (kāñcana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The worth of a gift is also measured by its purity and excellence; gold is upheld as a supreme charitable offering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the tīrtha-context of Revā-khaṇḍa by explaining why gold-dāna at such a place is especially meritorious.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new ritual is added here; it provides the theological rationale for offering gold as dāna.