Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तस्यां तिथौ च हस्तर्क्षं सर्वपापप्रणाशनम् । तत्र तीर्थे तदा गत्वा स्नानं कृत्वा समाहितः

Transliteration

tasyāṃ tithau ca hastarkṣaṃ sarvapāpapraṇāśanam | tatra tīrthe tadā gatvā snānaṃ kṛtvā samāhitaḥ

Translation

اسی تِتھی پر، جب ہست نक्षتر غالب ہو—جو تمام پاپوں کا ناش کرنے والا ہے—اس تیرتھ پر جا کر وہاں اسنان کرے اور دل کو یکسو و متوجہ کرے۔

Word by Word

• तस्याम्: on that (day)
• तस्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); सर्वनाम

• तिथौ: on the lunar day
• तिथौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तिथि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• हस्तर्क्षम्: the Hasta asterism
• हस्तर्क्षम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक) + ऋक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); नक्षत्रनाम; षष्ठी-तत्पुरुषः (हस्त-नामकं ऋक्षम्)

• सर्वपापप्रणाशनम्: destroyer of all sins
• सर्वपापप्रणाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + प्रणाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); विशेषणम् (qualifying हस्तर्क्षम्/तिथिः); षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषां पापानां प्रणाशनम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• तीर्थे: at the sacred ford
• तीर्थे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having gone’

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having done’

• समाहितः: composed; concentrated
• समाहितः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे ‘collected/intent’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Revā-khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭitīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim arrives at dawn/liminal time on caturdaśī with Hasta nakṣatra; he bathes at the ghat, then sits in still meditation, river shimmering, priests and sages in the background.

Characters & Entities

• Hasta nakṣatra
• tīrtha
• snāna
• pāpa (sin)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma links inner concentration with outer pilgrimage: bathe at a holy ford at an auspicious time to purify and steady the mind.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Revā-khaṇḍa tīrtha referenced in the surrounding verses; it is praised as a sin-destroying bathing place.

What ritualistic prescription is mentioned?

Go to the tīrtha on the specified tithi with Hasta nakṣatra, perform snāna, and maintain samādhi-like composure (samāhita).