Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 73

निद्राविगतमोहोऽहं यावत्पश्यामि पाण्डव । तावत्सुप्तं न पश्यामि न च तं बालकं विभो

nidrāvigatamoho'haṃ yāvatpaśyāmi pāṇḍava | tāvatsuptaṃ na paśyāmi na ca taṃ bālakaṃ vibho

جب نیند کا فریب مجھ سے دور ہوا، اے پاندَو! میں نے جب تک چاروں طرف نظر دوڑائی، نہ کسی کو سویا ہوا دیکھا اور نہ اُس بچے کو، اے مولا۔

निद्रा-विगत-मोहः(I am) one whose delusion has departed due to sleep
निद्रा-विगत-मोहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक) + विगत (कृदन्त, √गम्/गच्छ्) + मोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘अहं’ इत्यस्य; समासः—तत्पुरुषः (निद्रया विगतः मोहः यस्य)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग-प्रयोग्य (सर्वनाम), प्रथमा (1st), एकवचन
यावत्as long as
यावत्:
Adverbial (काल/परिमाण)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रयोग)
Formअव्यय; काल-परिमाणवाचक (correlative: as long as)
पश्यामिI see
पश्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
पाण्डवO Pāṇḍava
पाण्डव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
तावत्so long
तावत्:
Adverbial (काल/परिमाण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रयोग)
Formअव्यय; तावत्-यावत्-सम्बन्धे परिमाणवाचक (so long/that long)
सुप्तम्(one) asleep
सुप्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसुप्त (कृदन्त, √स्वप्)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म-विशेषण (object-complement)
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
पश्यामिI see
पश्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तम्that
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘बालकम्’ इत्यस्य विशेषण (demonstrative)
बालकम्boy/child
बालकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
विभोO mighty one
विभो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

First-person narrator addressing ‘Pāṇḍava’

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-maṇḍala

Type: kshetra

Listener: Pāṇḍava (addressed as Pāṇḍava/Bhārata)

Scene: A pilgrim/sage awakens from sleep; the campsite is strangely empty—no sleepers, no child—only the hush of a sacred riverbank, suggesting a vanished divine tableau.

P
Pāṇḍava
B
Bāla (child)

FAQs

Apparent realities can vanish upon awakening from delusion; one should seek truth beyond bewildering experiences.

No explicit tīrtha is mentioned in this verse; it is part of the Revā Khaṇḍa narrative sequence.

None; the verse is descriptive, advancing the plot through the theme of māyā.