Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

शोभितं कटिभागेन विभक्तं जानुजङ्घयोः । पद्माङ्किततलं देवमाताम्रसुनखाङ्गुलिम्

Transliteration

śobhitaṃ kaṭibhāgena vibhaktaṃ jānujaṅghayoḥ | padmāṅkitatalaṃ devamātāmrasunakhāṅgulim

Translation

کمر کے حصے میں وہ نہایت شاندار تھا، اور گھٹنوں اور پنڈلیوں کی ساخت واضح طور پر نمایاں تھی؛ دیوتا کے تلووں پر کنول کے نشان تھے، اور انگلیوں کے ناخن تانبے کی سی سرخی لیے ہوئے تھے۔

Word by Word

• शोभितम्: adorned
• शोभितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शुभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• कटि-भागेन: by/with the waist-region
• कटि-भागेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कटि (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (कटेः भागः); करणम्

• विभक्तम्: distinct, well-separated
• विभक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि + भज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (‘separated/distinguished’)

• जानु-जङ्घयोः: of the knees and shanks
• जानु-जङ्घयोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक) + जङ्घा (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्वसमासः; स्त्रीलिङ्ग (समाहारद्वन्द्वे नपुंसकं सम्भवति, अत्र द्विवचन-सप्तमी/षष्ठी रूपम्); षष्ठी/सप्तमी (6th/7th), द्विवचन; सन्दर्भे ‘of the knees and shanks’

• पद्म-अङ्कित-तलम्: whose soles are marked with lotuses
• पद्म-अङ्कित-तलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + अङ्कित (प्रातिपदिक/कृदन्त) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (पद्मेन अङ्कितं तलम् यस्य); विशेषणम्

• देव: the god, divine one
• देव: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्मपदम् (apposition to puruṣam)

• माताम्र-सु-नख-अङ्गुलिम्: with fingers having lovely copper-red nails
• माताम्र-सु-नख-अङ्गुलिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: माताम्र (प्रातिपदिक) + सु (अव्यय) + नख (प्रातिपदिक) + अङ्गुलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (माताम्रवर्णाः सुन्दराः नखाः यस्य अङ्गुलिषु); विशेषणम् (qualifying deva/puruṣa)

Speaker

Unspecified narrator (addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha (general)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa-sattama)

Visual Art Cues

Scene: The description descends to the lower body: a splendid waist, clearly defined knees and shins; the soles bear lotus emblems, and the toes have copper-reddish nails—inviting pāda-focused devotion.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The lotus-marked feet signify refuge; devotion often begins by taking shelter at the divine feet in thought and conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is named in this verse; it contributes to the Revā Khaṇḍa’s devotional atmosphere.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the imagery supports pāda-smaraṇa (remembrance of the Lord’s feet) as a devotional practice.