Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 36

Devanagari script

पिण्याकमपरेऽभुजन् केचित्पालाशभोजनाः । अपरे नियताहारा वायुभक्ष्याम्बुभोजनाः

Transliteration

piṇyākamapare'bhujan kecitpālāśabhojanāḥ | apare niyatāhārā vāyubhakṣyāmbubhojanāḥ

Translation

کچھ نے پِنیاک (تیل کی کھل) کھائی؛ کچھ پالاش کے پتّوں پر گزارا کرتے تھے۔ اور کچھ سخت ضبطِ خوراک کے ساتھ، ہوا کو ہی غذا مان کر یا صرف پانی پر اکتفا کر کے جیتے تھے۔

Word by Word

• पिण्याकम्: oil-cake (pressed seed residue)
• पिण्याकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पिण्याक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• अपरे: others
• अपरे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (सर्वनाम-प्रयोगः)

• अभुजन्: ate
• अभुजन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (अनिश्चित-सर्वनाम)

• पालाशभोजनाः: those whose food was palāśa (leaves/flowers)
• पालाशभोजनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पालाश (प्रातिपदिक) + भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पालाशस्य भोजनम्)

• अपरे: others
• अपरे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (सर्वनाम-प्रयोगः)

• नियताहाराः: those with regulated diet
• नियताहाराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नियत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (नियतः आहारः येषाम्)

• वायुभक्ष्य: air-eating (living on air)
• वायुभक्ष्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + भक्ष्य (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (वायुः भक्ष्यः येषाम्)

• अम्बुभोजनाः: water-eaters (living on water)
• अम्बुभोजनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अम्बु (प्रातिपदिक) + भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (अम्बुनः भोजनम्)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A riverside hermitage with multiple ascetics: one eating oil-cake, another chewing palāśa leaves, others seated in stillness as if living on air or water; sparse utensils, kusa grass mats, and the Revā flowing quietly behind.

Characters & Entities

• Palāśa (Butea monosperma)
• Ṛṣis
• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Control of appetite—up to extreme renunciation—is praised as a tapas that strengthens spiritual focus.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sages’ āśrama within the Revā Khaṇḍa region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dietary vows: piṇyāka-eating, palāśa-leaf subsistence, niyatāhāra, water-only, and ‘air-only’ austerity.