Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

हंसयुक्तेन यानेन तरुणादित्यवर्चसा । सर्वकामसमृद्धेन सेव्यमानोऽप्सरोगणैः

Transliteration

haṃsayuktena yānena taruṇādityavarcasā | sarvakāmasamṛddhena sevyamāno'psarogaṇaiḥ

Translation

وہ ہنسوں سے جتے ہوئے وِمان میں سوار کیا جاتا ہے، طلوع ہوتے سورج کی مانند درخشاں؛ ہر مطلوب نعمت سے بھرپور، اور اپسراؤں کے گروہوں کی خدمت میں گھرا ہوا۔

Word by Word

• हंसयुक्तेन: joined with/ drawn by swans
• हंसयुक्तेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हंस + युक्त (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; समासः—हंस + युक्त (तत्पुरुषः: ‘हंसैः युक्तः’); विशेषणम् (यानेन)

• यानेन: by a vehicle
• यानेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन

• तरुणादित्यवर्चसा: with the radiance of the young sun
• तरुणादित्यवर्चसा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तरुण + आदित्य + वर्चस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; समासः—तरुणादित्य (कर्मधारयः: ‘तरुणः आदित्यः’) + वर्चस् (तत्पुरुषः: ‘तरुणादित्यस्य वर्चः’); विशेषणम् (यानेन)

• सर्वकामसमृद्धेन: endowed with all desired prosperities
• सर्वकामसमृद्धेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + काम + समृद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; समासः—सर्वकाम (षष्ठी-तत्पुरुषः) + समृद्ध (तत्पुरुषः); विशेषणम् (यानेन)

• सेव्यमानः: being attended/served
• सेव्यमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु) → सेव्यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• अप्सरोगणैः: by groups of apsarases
• अप्सरोगणैः: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन; समासः—अप्सरस् + गण (तत्पुरुषः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (continued discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Haṃsatīrtha (implied)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Dharādhiśa (king)

Visual Art Cues

Scene: A radiant swan-yoked vimāna rises into the sky, glowing like the young sun; the pilgrim-soul is seated within; apsarases surround, offering garlands and music; below, the river-tīrtha fades into distance.

Characters & Entities

• Haṃsa (swan)
• Apsarases

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrtha-māhātmya depicts merit through symbolic heavenly imagery, encouraging dharmic pilgrimage and charity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Haṃsatīrtha (the reward description continues from its praise).

What ritualistic prescription is mentioned?

No new ritual is stated here; it elaborates the fruit (phala) of the prior snāna and dāna.