Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 78

Devanagari script

स्नात्वात्र त्रिदशेशाना यत्फलं सम्प्रपद्यते । वक्तुं न केनचिद्याति ततः किमुत्तरं वचः

Transliteration

snātvātra tridaśeśānā yatphalaṃ samprapadyate | vaktuṃ na kenacidyāti tataḥ kimuttaraṃ vacaḥ

Translation

اے دیوتاؤں کے سردارو! یہاں غسل کرنے سے جو پھل حاصل ہوتا ہے، اسے کوئی بھی پوری طرح بیان نہیں کر سکتا؛ جب وہ کلام سے ماورا ہے تو پھر مزید کیا کہا جائے؟

Word by Word

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: स्ना (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• त्रिदशेशानाम्: of the lords of the thirty (gods)
• त्रिदशेशानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश-ईशान (प्रातिपदिक; त्रिदश + ईशान)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन

• यत्: which
• यत्: सम्बन्ध (Relative link)
• Type: Adjective
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बन्धवाचक सर्वनाम-विशेषण (relative pronoun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; फलम्-विशेषण

• फलम्: fruit; result
• फलम्: कर्म (Object/Result)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सम्प्रपद्यते: is obtained; accrues
• सम्प्रपद्यते: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + पद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• वक्तुम्: to speak; to describe
• वक्तुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) + तुमुन्
• Form: तुमुनन्त अव्यय (infinitive)

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध अव्यय (negation particle)

• केनचित्: by anyone
• केनचित्: कर्ता (Subject/agent)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय)
• Form: अनिश्चित/अनिर्दिष्ट सर्वनाम (indefinite pronoun), पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• याति: goes; is able to reach (i.e., manage)
• याति: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ततः: therefore; from that
• ततः: हेतु/अपादान (Cause/Source)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: अपादानार्थक/हेतुवाचक अव्यय (ablatival adverb: from that/therefore)

• किम्: what then?
• किम्: प्रश्न (Interrogation)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक अव्यय (interrogative particle, used adverbially)

• उत्तरम्: further; additional
• उत्तरम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वचः-विशेषण

• वचः: speech; words
• वचः: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva/Rudra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devātīrtha (contextual)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Tridaśeśānāḥ (lords of the gods)

Visual Art Cues

Scene: Devas stand at the water’s edge in awe; the tīrtha glows; speechlessness is conveyed through folded hands, lowered eyes, and a radiant, misty aura over the waters.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Tridaśas (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest tīrtha-merit is portrayed as immeasurable—spiritual benefit transcends enumeration and ordinary description.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā-region tīrtha sanctified by Viṣṇu’s pādodaka, recommended for avabhṛtha-style bathing.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) at this tīrtha is praised as supremely fruitful, beyond verbal quantification.