Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 60

Devanagari script

तमजं सर्वभूतेशं जानीत परमं पदम् । अहं भवत्यो देवाश्च मनुष्याः पशवश्च ये । एतत्सर्वमनन्तस्य वासुदेवस्य वै कृतम्

Transliteration

tamajaṃ sarvabhūteśaṃ jānīta paramaṃ padam | ahaṃ bhavatyo devāśca manuṣyāḥ paśavaśca ye | etatsarvamanantasya vāsudevasya vai kṛtam

Translation

اُس اَجَنما، تمام مخلوقات کے اِیشور کو پرم دھام جانو۔ میں، تم دیویان، دیوتا، انسان اور جانور—یہ سب کچھ یقیناً اَنَنت واسودیو ہی کا کیا ہوا ہے۔

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd case, accusative); एकवचन

• अजम्: unborn
• अजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd case, accusative); एकवचन

• सर्वभूतेशम्: lord of all beings
• सर्वभूतेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वभूतानाम् ईशः); पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd case, accusative); एकवचन

• जानीत: know (you all)
• जानीत: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative); मध्यमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd case, accusative); एकवचन

• पदम्: state/abode/position
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd case, accusative); एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन; प्रथमा (1st case, nominative)

• भवत्यः: you (ladies)
• भवत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक/आदरार्थ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st case, nominative); बहुवचन (honorific: you ladies)

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case, nominative); बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• मनुष्याः: humans
• मनुष्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case, nominative); बहुवचन

• पशवः: animals
• पशवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case, nominative); बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ये: who/which
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case, nominative); बहुवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case); एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case); एकवचन; समस्त-वाचक

• अनन्तस्य: of Ananta (the Infinite)
• अनन्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th case, genitive); एकवचन

• वासुदेवस्य: of Vāsudeva
• वासुदेवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th case, genitive); एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• कृतम्: made/created
• कृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) क्त-प्रत्ययान्त (कृत)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; (अस्ति इति अध्याहार्य)

Speaker

Nārāyaṇa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-maṇḍala (contextual)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Celestial women (surastṛyaḥ)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic-vision tableau: the Unborn Lord as luminous center, with concentric rings of beings—gods, humans, animals—emanating as His ‘kṛtam’, while the river flows as a terrestrial mirror of cosmic continuity.

Characters & Entities

• Nārāyaṇa
• Vāsudeva
• Ananta
• Devas
• Manuṣyas
• Paśus

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Unborn Lord of all beings is the highest goal; recognizing all existence as Vāsudeva’s work grounds devotion, humility, and dharmic living.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; it serves a universal theological climax within the Revā Khaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; the command is to ‘know’ (jānīta) the Supreme as the highest refuge.