Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 30

Devanagari script

अमी समुद्रास्तव देव देहे मौर्वालयः शैलधरास्तथामी । इमाश्च गङ्गाप्रमुखाः स्रवन्त्यो द्वीपाण्यशेषाणि वनादिदेशाः

Transliteration

amī samudrāstava deva dehe maurvālayaḥ śailadharāstathāmī | imāśca gaṅgāpramukhāḥ sravantyo dvīpāṇyaśeṣāṇi vanādideśāḥ

Translation

اے دیوتا! تیرے الٰہی جسم میں یہ سب سمندر ہیں، اور اسی طرح پہاڑی سلسلے اور چوٹیوں کو تھامنے والے پہاڑ بھی۔ گنگا سے شروع ہونے والی یہ بہتی ندیاں، اور تمام براعظم، جنگلات اور خطّے—سب کچھ تجھ ہی میں قائم ہے۔

Word by Word

• अमी: these
• अमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; निर्देश (these)

• समुद्राः: oceans
• समुद्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

• तव: of you/your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन

• देहे: in (your) body
• देहे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• मौर्वालयः: abodes of Mūrva (a class of beings/regions)
• मौर्वालयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मौर्व (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

• शैलधराः: mountain-bearers (mountains)
• शैलधराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक) + धर (कृदन्त; धृ-धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारवाचक अव्यय (also/likewise)

• अमी: these
• अमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

• इमाः: these
• इमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• गङ्गाप्रमुखाः: headed by the Ganges
• गङ्गाप्रमुखाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + प्रमुख (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; विशेषण (नद्यः)

• स्रवन्त्यः: flowing
• स्रवन्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्रु (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• द्वीपाणि: continents/islands
• द्वीपाणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

• अशेषाणि: all, without remainder
• अशेषाणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + शेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; विशेषण (द्वीपाणि)

• वनादिदेशाः: regions such as forests (etc.)
• वनादिदेशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; 'वन-आदि-देश' = forests and other regions

Speaker

A devotee/sage praising the Supreme Lord (Viṣṇu/Nārāyaṇa) in Revā Khaṇḍa context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarva-tīrtha-bhāva (all tīrthas within the Lord) with Revā as contemplative gateway

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Lord’s cosmic body contains oceans like girdles, mountain ranges as bones, rivers (Gaṅgā foremost) flowing as veins, and continents/forests as patterned fields across the torso—devotees gaze upward in awe.

Characters & Entities

• Samudras (oceans)
• Gaṅgā
• Dvīpas (continents)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is sanctified because all lands, rivers, and oceans are contained in the Divine; pilgrimage becomes a way of seeing God in the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse gestures to pan-Indian sacred geography (Gaṅgā foremost) while situated within the Revā (Narmadā) Khaṇḍa’s pilgrimage-oriented framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the emphasis is on cosmic vision that underlies tīrtha-reverence.