Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 83

Devanagari script

भवन्त्यः स च देवेन्द्रो लोकाश्च ससुरासुराः । समुद्राद्रिवनोपेता मद्देहान्तरगोचराः

Transliteration

bhavantyaḥ sa ca devendro lokāśca sasurāsurāḥ | samudrādrivanopetā maddehāntaragocarāḥ

Translation

تم بھی، اور وہ دیویندر (اِندر)، اور دیوتاؤں و اسوروں سمیت سب لوک—سمندروں، پہاڑوں اور جنگلوں کے ساتھ—سب میرے ہی جسم کے پھیلاؤ میں ظاہر ہونے والی چیزیں ہیں۔

Word by Word

• भवन्त्यः: you (ladies)
• भवन्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative), बहुवचन (Plural)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• देवेन्द्रः: Indra, lord of the gods
• देवेन्द्रः: Apposition (सम्बन्ध/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः: 'देवानाम् इन्द्रः'

• लोकाः: worlds
• लोकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative), बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• स-सुर-असुराः: (with) gods and demons
• स-सुर-असुराः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ 'सहित') + सुर (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative), बहुवचन (Plural); 'सुराः च असुराः च' इति द्वन्द्वः, 'स-' उपपदेन 'सहित' अर्थः

• समुद्र-अद्रि-वन-उपेताः: endowed with oceans, mountains, and forests
• समुद्र-अद्रि-वन-उपेताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक) + अद्रि (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle) 'उपेत' = endowed/possessed; पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative), बहुवचन (Plural); समाहार-द्वन्द्वः (समुद्र-अद्रि-वन) + तत्पुरुष-भावः 'समुद्राद्रिवनैः उपेताः'

• मत्-देह-अन्तर-गोचराः: existing within my body
• मत्-देह-अन्तर-गोचराः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + देह (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + गोचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative), बहुवचन (Plural); षष्ठी-तत्पुरुषः: 'मम देहस्य अन्तरम्' + तत्पुरुषः 'अन्तर-गोचर' = within the range/inside

Speaker

Unspecified (Revā-khaṇḍa narrative voice; a yogic/expanded-self declaration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra as inner-cosmos gateway (generalized)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic-bodied being/teacher whose torso contains miniature worlds: oceans, mountains, forests, devas and asuras; Indra appears as a small figure within the vast body, emphasizing scale and immanence.

Characters & Entities

• Indra
• Devas
• Asuras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The cosmos can be contemplated as contained within the Self—supporting the vision of non-separation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named; it is a cosmic statement within the Revā-khaṇḍa context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it points to contemplative realization rather than ritual action.