Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 74

Devanagari script

यच्च किंचिददृश्यं वा दृश्यं वा त्रिदशाङ्गनाः । मन्यध्वं जातमेकस्य तत्सर्वं परमात्मनः

Transliteration

yacca kiṃcidadṛśyaṃ vā dṛśyaṃ vā tridaśāṅganāḥ | manyadhvaṃ jātamekasya tatsarvaṃ paramātmanaḥ

Translation

اے دیولोक کی دیویو! جو کچھ بھی ہے—خواہ نادیدہ ہو یا دیدہ—تم جان لو کہ جسے تم ‘پیدا ہوا’ سمجھتی ہو، وہ سب ایک ہی، یعنی پرماتما (اعلیٰ روح) سے پیدا ہوا ہے۔

Word by Word

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st)/द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘किंचित्’ इत्यनेन सह सम्बन्धः

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• किंचित्: anything, something
• किंचित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st)/द्वितीया (2nd), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)

• अदृश्यम्: invisible
• अदृश्यम्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अदृश्य (प्रातिपदिक; a- + √दृश् (धातु) + यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st)/द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)

• दृश्यम्: visible
• दृश्यम्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दृश्य (प्रातिपदिक; √दृश् (धातु) + यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st)/द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)

• त्रिदशाङ्गनाः: O celestial maidens
• त्रिदशाङ्गनाः: Sambodhana/Addressed (Vocative sense though nominative form)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश-अङ्गना (प्रातिपदिक; त्रिदश + अङ्गना)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘त्रिदशानां अङ्गनाः’ (देवाङ्गनाः)

• मन्यध्वम्: consider, think
• मन्यध्वम्: Kriyā (Predicate verb)
• Type: Verb
• Root: √मन् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपदम्

• जातम्: born, arisen
• जातम्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: जात (प्रातिपदिक; √जन् (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st)/द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, ‘किंचित्’ इत्यस्य विशेषण

• एकस्य: of the One
• एकस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st)/द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘सर्वम्’ इत्यस्य विशेषण (अन्वयः: तत् सर्वम्)

• सर्वम्: all (of it)
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st)/द्वितीया (2nd), एकवचन

• परमात्मनः: of the Supreme Self
• परमात्मनः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: परम-आत्मन् (प्रातिपदिक; परम + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; कर्मधारयः—‘परमः आत्मा’

Speaker

Celestial women (Apsarās / Amarāṅganāḥ), addressing their group (contextual deduction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrthas

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Tridaśāṅganāḥ (celestial ladies)

Visual Art Cues

Scene: A revelation scene: the teacher addresses celestial ladies; behind them, a cosmic backdrop shows both visible forms (world, beings) and subtle/ethereal forms (light, elements, unseen realms) emerging from a single luminous source labeled by symbolism as Paramātman.

Characters & Entities

• Paramātman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All phenomena—visible and invisible—arise from the One Supreme Self; this insight steadies devotion and dissolves fragmentation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in the verse; it underwrites the Revā Khaṇḍa’s sacred geography by affirming one divine source behind all manifestations.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a doctrinal instruction about the Paramātman as the single origin.