Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 71

Devanagari script

ब्रह्माणमिन्द्रमीशानमादित्यमरुतोऽखिलान् । विश्वेदेवानृषीन् साध्यान्वसून्पितृगणांस्तथा

Transliteration

brahmāṇamindramīśānamādityamaruto'khilān | viśvedevānṛṣīn sādhyānvasūnpitṛgaṇāṃstathā

Translation

وہی برہما ہے، وہی اندر ہے، وہی ایشان ہے؛ آدتیہ اور تمام مروت بھی وہی ہیں؛ وشویدیَو، رِشی، سادھیا، وسو اور اسی طرح پِتروں کے گروہ بھی وہی ہیں۔

Word by Word

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• ईशानम्: Īśāna (Śiva)
• ईशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• आदित्यम्: Āditya (the Sun)
• आदित्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• मरुतः: the Maruts
• मरुतः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (मरुतः = मरुतान् इत्यर्थे वैदिक/छान्दस-रूपम्)

• अखिलान्: all (of them)
• अखिलान्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वान् इत्यर्थे, पूर्वोक्तानां विशेषणम्

• विश्वेदेवान्: the Viśvedevas
• विश्वेदेवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व-देव (प्रातिपदिक; विश्वे + देव)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; ‘विश्वे देवाः’ (a class of gods)

• ऋषीन्: sages
• ऋषीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• साध्यान्: the Sādhyas
• साध्यान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: साध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• वसून्: the Vasus
• वसून्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• पितृगणान्: the groups of Pitṛs (ancestors)
• पितृगणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ-गण (प्रातिपदिक; पितृ + गण)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘पितॄणां गणाः’

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/उपसंहारार्थक-अव्यय (also, likewise)

Speaker

Celestial women (Apsarās / Amarāṅganāḥ), speaking collectively (contextual deduction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrthas

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Tridaśāṅganāḥ (celestial ladies)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic catalogue tableau: the One Lord subtly present as multiple deities—Brahmā on lotus, Indra with vajra, Īśāna/Rudra aspect, solar Ādityas, Maruts as wind-gods, Viśvedevas, sages, Sādhyas, Vasus, and Pitṛs—arranged in concentric order around a central, unifying radiance.

Characters & Entities

• Brahmā
• Indra
• Īśāna
• Ādityas
• Maruts
• Viśvedevas
• Ṛṣis
• Sādhyas
• Vasus
• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine reality is not limited to one form; it is present as the entire hierarchy of gods, sages, and ancestral powers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tirtha is cited; the verse expands the cosmic frame supporting Revā Khaṇḍa’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a theological enumeration (devatā-sāmānādhikaraṇya) pointing to oneness.