Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 32

Devanagari script

निवातस्थौ यथा दीपावकम्पौ नृप तिष्ठतः । वासुदेवार्पणस्वस्थे तथैव मनसी तयोः

Transliteration

nivātasthau yathā dīpāvakampau nṛpa tiṣṭhataḥ | vāsudevārpaṇasvasthe tathaiva manasī tayoḥ

Translation

جیسے بے ہوا جگہ میں رکھے دو چراغ نہیں لرزتے، اے راجا، ویسے ہی واسو دیو کے سپردگی سے ثابت قدم اُن دونوں کے دل بھی بے جنبش رہے۔

Word by Word

• निवात-स्थौ: standing in a windless place
• निवात-स्थौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निवात (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त/प्रातिपदिक; √स्था)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/कर्ता), द्विवचनम्; सप्तमी-तत्पुरुषसमासः (निवाते स्थौ)

• यथा: as/just like
• यथा: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमानवाचकः (comparative)

• दीपौ: two lamps
• दीपौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/कर्ता), द्विवचनम्

• अकम्पौ: unshaking/steady
• अकम्पौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + कम्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/कर्ता), द्विवचनम्; नञ्-तत्पुरुषसमासः

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचनम्

• तिष्ठतः: stand/remain
• तिष्ठतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), द्विवचनम्; परस्मैपदम्

• वासुदेव-अर्पण-स्वस्थे: in the two minds, steady in offering to Vāsudeva
• वासुदेव-अर्पण-स्वस्थे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक) + अर्पण (प्रातिपदिक) + स्वस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी (7th/अधिकरण), द्विवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषसमासः; विशेषणम् (मनसी)

• तथा: so/likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचकः

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणनिपातः (emphatic)

• मनसी: in (their) two minds
• मनसी: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी (7th/अधिकरण), द्विवचनम्

• तयोः: of the two
• तयोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), द्विवचनम्

Speaker

Narrator (addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: Two steady lamps in a sheltered niche mirror two devotees seated in meditation; a subtle aura or flame motif aligns with their minds offered to Vāsudeva.

Characters & Entities

• Vāsudeva
• Nara
• Nārāyaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dedication to Vāsudeva stabilizes the mind; devotion and inner stillness together defeat disturbance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa setting frames the teaching; the verse itself glorifies the state of mind gained in sacred ascetic terrain rather than naming a single site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied practice: vāsudevārpaṇa—offering one’s actions and mind to Vāsudeva (a bhakti discipline), though no formal rite is detailed.