Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

नारदेन तपस्तप्त्वा कृता शाला द्विजन्मनाम् । सिद्धिक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं ज्ञात्वा रेवातटे स्वयम्

Transliteration

nāradena tapastaptvā kṛtā śālā dvijanmanām | siddhikṣetraṃ bhṛgukṣetraṃ jñātvā revātaṭe svayam

Translation

نارد نے تپسیا کر کے دوِجوں کے لیے ایک شالا/آشرم قائم کیا۔ ریوا کے کنارے اس مقام کو ‘سدھی-کشیتر’ اور ‘بھِرگو-کشیتر’ جان کر، اس نے خود ہی اسے مشہور کیا۔

Word by Word

• नारदेन: by Nārada
• नारदेन: Karana (Instrument/कर्ता-साधन)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• तपः: austerity/penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; क्रियायाः कर्म

• तप्त्वा: having performed (penance)
• तप्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund) — 'having performed (austerity)'

• कृता: was made/established
• कृता: Kriya (Predicative action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त; क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'made/established' (शाला इत्यस्य विशेषण/विधेय)

• शाला: a hall/dwelling
• शाला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• द्विजन्मनाम्: of the twice-born (Brahmins)
• द्विजन्मनाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; बहुव्रीहिः — 'द्विजन्मा' = ब्राह्मणः; 'of the twice-born'

• सिद्धि-क्षेत्रम्: the field/place of attainment
• सिद्धि-क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'सिद्धेः क्षेत्रम्' इति षष्ठी-तत्पुरुष

• भृगु-क्षेत्रम्: Bhṛgu’s sacred region
• भृगु-क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'भृगोः क्षेत्रम्' इति षष्ठी-तत्पुरुष

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund) — 'having known/recognised'

• रेवा-तटे: on the bank of the Revā (Narmadā)
• रेवा-तटे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; 'रेवायाः तटः' इति षष्ठी-तत्पुरुष

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Karta-vishesana (Emphasis on agent)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कर्तृविशेषणार्थे (emphatic: 'himself')

Speaker

Unspecified (narratorial voice within Revākhaṇḍa; likely a Purāṇic narrator addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddhikṣetra / Bhṛgukṣetra on Revā-taṭa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja

Visual Art Cues

Scene: Nārada performs austerities on the Narmadā bank and establishes a hall/ashrama for dvijas; the place is named/recognized as Siddhikṣetra and Bhṛgukṣetra.

Characters & Entities

• Nārada
• Revā (Narmadā)
• Bhṛgu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas and service to dharma (supporting the twice-born and sacred learning) sanctify a place into a siddhi-kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Revā/Narmadā riverbank site identified as Siddhi-kṣetra and Bhṛgu-kṣetra within the Revākhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; it highlights tapas (austerity) and establishing a dharmic shelter as meritorious acts.