Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

Devanagari script

पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः

Transliteration

pavitrīkṛtametaddhi nityaṃ kṣetraṃ bhaviṣyati | nāghamāse hyuṣaḥkāle snātvā māsaṃ jitendriyaḥ

Translation

“یہ مقام پاکیزہ کیے جانے کے بعد ہمیشہ کے لیے نِتیہ کْشَیتر رہے گا۔ اور ماہِ ناغھ میں جو شخص سحر کے وقت اشنان کرے اور پورا مہینہ حواس کو قابو میں رکھے…”

Word by Word

• पवित्रीकृतम्: purified
• पवित्रीकृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्री-कृ (धातु; नामधातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘made pure’

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), निश्चयार्थ

• नित्यम्: always, perpetual
• नित्यम्: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbially: always)

• क्षेत्रम्: the sacred field
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नाघमासे: in Nāghamāsa (the sinless month)
• नाघमासे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: न + अघ + मास (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; न-अघ-मास = ‘sinless month’ (name of a month/period)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• उषःकाले: at dawn
• उषःकाले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उषस् + काल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; उषः-काल = ‘dawn-time’

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having bathed’

• मासम्: for a month
• मासम्: Kāla-adhvana (Duration/काल)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कालपरिमाण (duration)

• जितेन्द्रियः: self-controlled (having conquered the senses)
• जितेन्द्रियः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित + इन्द्रिय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘one whose senses are conquered’

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhṛgu-kṣetra (Māgha/Nāgha snāna-vrata context)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Brahman-sage

Visual Art Cues

Scene: A serene dawn at the sacred waters: a pilgrim bathes at uṣaḥkāla during Māgha/Nāgha, living with restrained senses for the month, while the kṣetra shines as eternally purified.

Characters & Entities

• Nāgha-māsa
• uṣaḥkāla (dawn)
• Bhṛgu-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner discipline (sense-restraint) joined with tīrtha-bathing makes sacred merit stable and transformative.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhṛgu-kṣetra (Revā Khaṇḍa), proclaimed as perpetually sanctified.

What ritualistic prescription is mentioned?

Nāgha-māsa uṣaḥkāla-snān (dawn bath) and living the month with jitendriya discipline.