Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

ब्राह्मणा वेदविद्वांसः क्षत्रिया राज्यपालकाः । वैश्या वृत्तिरतास्तत्र शूद्राः शुश्रूषकास्त्रिषु

Transliteration

brāhmaṇā vedavidvāṃsaḥ kṣatriyā rājyapālakāḥ | vaiśyā vṛttiratāstatra śūdrāḥ śuśrūṣakāstriṣu

Translation

وہاں برہمن ویدوں کے عالم تھے؛ کشتریہ راج کی حفاظت کرتے تھے؛ ویشیہ اپنے پیشوں میں مشغول تھے؛ اور شودر تینوں (اعلیٰ ورنوں) کی خدمت میں لگے رہتے تھے۔

Word by Word

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• वेदविद्वांसः: knowers of the Veda
• वेदविद्वांसः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वेद-विद्वस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘ब्राह्मणाः’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः ‘वेदं विद्वांसः’

• क्षत्रियाः: Kṣatriyas
• क्षत्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• राज्यपालकाः: protectors of the kingdom
• राज्यपालकाः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: राज्य-पालक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘क्षत्रियाः’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः ‘राज्यस्य पालकाः’

• वैश्याः: Vaiśyas
• वैश्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• वृत्तिरताः: engaged in their occupations
• वृत्तिरताः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वृत्ति-रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘वैश्याः’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः ‘वृत्तौ रताः’ (engaged in livelihood/occupation)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• शूद्राः: Śūdras
• शूद्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• शुश्रूषकाः: attendants/servants
• शुश्रूषकाः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुश्रूषक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘शूद्राः’ इत्यस्य विशेषणम्

• त्रिषु: among the three (higher varṇas)
• त्रिषु: Adhikarana (Reference set)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘(वर्णेषु) त्रिषु’ इति अव्यक्त-सम्बन्धः

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhṛgukaccha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A bustling yet serene sacred town: brāhmaṇas teaching Veda, kṣatriyas guarding gates, vaiśyas trading and provisioning pilgrims, śūdras assisting in temples and households—harmonious civic-religious life around the kṣetra.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Kṣatriya
• Vaiśya
• Śūdra
• Veda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha-kṣetra flourishes when dharma is upheld through disciplined learning, protection, honest livelihood, and service.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The organized sacred settlement established in the Revā Khaṇḍa narrative, associated with Bhṛgukaccha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes societal duties (varṇa-dharma) rather than a specific rite.