Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

Devanagari script

स्मरामि देवं हृदि चिन्तयित्वा प्रभुं शरण्यं जलसंनिविष्टः । नमामि देवं शरणं प्रपद्ये ध्यानं च तस्येति कृतं मया च

Transliteration

smarāmi devaṃ hṛdi cintayitvā prabhuṃ śaraṇyaṃ jalasaṃniviṣṭaḥ | namāmi devaṃ śaraṇaṃ prapadye dhyānaṃ ca tasyeti kṛtaṃ mayā ca

Translation

پانی میں ڈوبا ہوا، میں نے دل میں دھیان کر کے اُس دیو پرَبھو کو یاد کیا—وہی آقا جو سچا سہارا ہے۔ میں نے اُس دیوتا کو نمسکار کیا، پناہ کے لیے پرپتّی اختیار کی، اور اسی کا دھیان باندھا—یوں میں نے کیا۔

Word by Word

• स्मरामि: I remember
• स्मरामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हृदि: in (my) heart
• हृदि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• चिन्तयित्वा: having meditated
• चिन्तयित्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having thought/meditated)

• प्रभुम्: the lord
• प्रभुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; देवम्-समनाधिकरण

• शरण्यम्: refuge-giving
• शरण्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; देवम्/प्रभुम्-विशेषण

• जलसंनिविष्टः: immersed in water
• जलसंनिविष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जल (प्रातिपदिक) + सं + नि + विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); तत्पुरुष: जले संनिविष्टः (in water immersed)

• नमामि: I bow to
• नमामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रपद्ये-क्रियायाः कर्म

• प्रपद्ये: I take refuge/surrender
• प्रपद्ये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + पद् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• ध्यानम्: meditation
• ध्यानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यर्थक-निपात (quotative)

• कृतम्: was done
• कृतम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि-क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (समस्तक्रियाकलापस्य) निष्पत्तिबोधक

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (कर्तृकरण/agent in passive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (contextual)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: King (bhūpa)

Visual Art Cues

Scene: A devotee submerged to the chest in dark waters, eyes closed; a luminous deity-form appears within the heart-lotus; hands in namaskāra; the surrounding chaos quiets around a circle of calm.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Deva (the Lord)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembrance (smaraṇa), inner contemplation, bowing, surrender, and meditation are presented as a complete dharmic response to fear and instability.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is devotional and interior; it does not name a specific tīrtha, though it belongs to the Revā Khaṇḍa milieu connected with the Narmadā sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smaraṇa (remembrance), namaskāra (bowing), śaraṇāgati (taking refuge), and dhyāna (meditation) are explicitly stated.