Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 31

Devanagari script

रात्रौ जागरणं कृत्वा शुद्धो भवति जाह्नवि । यत्त्वं लोककृतं कर्म मन्यसे भुवि दुःसहम्

Transliteration

rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā śuddho bhavati jāhnavi | yattvaṃ lokakṛtaṃ karma manyase bhuvi duḥsaham

Translation

اے جاہنوی (گنگا)، رات بھر جاگَرَن کرنے سے انسان پاک ہو جاتا ہے۔ وہ عمل جسے تم دنیا میں لوگوں کا کیا ہوا اور ناقابلِ برداشت سمجھتی ہو…

Word by Word

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचनम्

• जागरणम्: wakefulness/vigil
• जागरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जागरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive); पूर्वक्रिया

• शुद्धः: pure
• शुद्धः: Karta (Predicate nominative/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying implied ‘he’)

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• जाह्नवि: O Jāhnavī (Gaṅgā)
• जाह्नवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जाह्नवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचनम्

• यत्: which/that (thing)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st), एकवचनम्

• लोक-कृतम्: done by people/worldly
• लोक-कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + कृत (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकैः कृतम्/लोकस्य कृतम्); क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्

• कर्म: deed/action
• कर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्

• मन्यसे: you think/consider
• मन्यसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), मध्यमपुरुषः (2nd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• भुवि: on earth/in the world
• भुवि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचनम्

• दुःसहम्: hard to endure
• दुःसहम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःसह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying कर्म)

Speaker

Śiva (deduced; direct address to Jāhnavī/Gaṅgā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgāvāhaka (contextual tīrtha)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims remain awake on a riverbank at night with lamps; a calm river reflects moonlight; the sanctity of Gaṅgā is invoked as an unseen presence blessing the vigil.

Characters & Entities

• Jāhnavī (Gaṅgā)
• Jāgaraṇa (night vigil)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity joined to devotion—such as night-long vigil—functions as a purifier, complementing tīrtha-bathing and worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate context remains Śaṅkhoddhāra-tīrtha within Revā Khaṇḍa, while invoking Gaṅgā (Jāhnavī) as a sacred presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform rātri-jāgaraṇa (night vigil) as part of the observance to become śuddha (purified).