Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ध्यात्वा देवं जगद्योनिं नारायणमकल्मषम् । आत्मानं परमं धाम सरित्सा जगतीपते

Transliteration

dhyātvā devaṃ jagadyoniṃ nārāyaṇamakalmaṣam | ātmānaṃ paramaṃ dhāma saritsā jagatīpate

Translation

اس نے جگت کے سرچشمہ، بے داغ نارائن دیو کا دھیان کیا، اور اپنے آپ کو پرم دھام جان کر، اس سرِتا نے جگتی پتی پر بھو کا چنتن کیا۔

Word by Word

• ध्यात्वा: having meditated
• ध्यात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having done)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• जगद्योनिम्: source of the world
• जगद्योनिम्: Visheshana (Appositional qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); देवम् इति पदस्य विशेषण-रूपेण

• नारायणम्: Nārāyaṇa
• नारायणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); देवम् इत्यस्य समानाधिकरणम्

• अकल्मषम्: stainless; sinless
• अकल्मषम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + कल्मष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् नारायणम्/देवम्

• आत्मानम्: the Self
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् धाम

• धाम: abode; radiance; state
• धाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); आत्मानम् इत्यस्य समानाधिकरणम्

• सरित्सा: that river (she)
• सरित्सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक) + सा (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); ‘सा’ इति सर्वनामेन सह संधिः

• जगतीपते: O lord of the world
• जगतीपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + ईश/पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgāvāhaka

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (king)

Visual Art Cues

Scene: Gaṅgā as a river-goddess in deep meditation, a luminous vision of Nārāyaṇa appearing in her mind/sky above the Narmadā; the universe-source symbolism (lotus, cosmic waters).

Characters & Entities

• Nārāyaṇa (Viṣṇu)
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pure meditation (dhyāna) on Nārāyaṇa, the spotless cosmic source, is presented as a direct means to divine encounter and sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Revā Khaṇḍa sacred landscape is implied; the verse highlights river-saintliness within the Narmadā/Revā pilgrimage framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dhyāna (meditative worship) is the practice explicitly described.