Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

तत्र गङ्गा महापुण्या चचार विपुलं तपः । पुरा वर्षशतं साग्रं परमं व्रतमास्थिता

Transliteration

tatra gaṅgā mahāpuṇyā cacāra vipulaṃ tapaḥ | purā varṣaśataṃ sāgraṃ paramaṃ vratamāsthitā

Translation

وہاں نہایت پُنیہ والی گنگا نے بہت بڑا تپس کیا؛ قدیم زمانے میں اس نے سو برس سے بھی زیادہ مدت تک اعلیٰ ترین ورت اختیار کیا۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• गङ्गा: Gaṅgā
• गङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• महापुण्या: greatly holy
• महापुण्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विशेषणम् गङ्गा

• चचार: practised; performed
• चचार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• विपुलम्: abundant; great
• विपुलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् तपः

• तपः: austerity; penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• पुरा: formerly; once
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• वर्षशतम्: a hundred years
• वर्षशतम्: Kala (Duration/काल)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); परिमाणवाचक (measure)

• साग्रम्: with an excess; more than (by a bit)
• साग्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् वर्षशतम्

• परमम्: supreme; highest
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् व्रतम्

• व्रतम्: vow; observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• आस्थिता: having undertaken; having observed
• आस्थिता: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); कर्तरि प्रयोगे ‘स्थितवती’

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgāvāhaka

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (king)

Visual Art Cues

Scene: Personified Gaṅgā as a radiant goddess seated in meditation on the Narmadā bank, performing a long vow; time suggested by cycles of seasons around her.

Characters & Entities

• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even a supremely holy being upholds dharma through long austerity and steadfast vrata, showing tapas as a path to divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is the Revā Khaṇḍa (Narmadā/Revā sacred region) within the Āvantya Khaṇḍa, framing the episode in a tirtha-mahātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

A long-term vrata supported by tapas is indicated (no specific ritual items are named in this verse).