Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 17

Devanagari script

ॐ ज्योतिः स्वरूपमनादिमध्यमनुत्पाद्यमानमनुचार्यमाणाक्षरम् । सर्वभूतस्थितं शिवं सर्वयोगेश्वरं सर्वलोकेश्वरं मोहशोकहीनं महाज्ञानगम्यम्

Transliteration

oṃ jyotiḥ svarūpamanādimadhyamanutpādyamānamanucāryamāṇākṣaram | sarvabhūtasthitaṃ śivaṃ sarvayogeśvaraṃ sarvalokeśvaraṃ mohaśokahīnaṃ mahājñānagamyam

Translation

اوم—میں اُس شِو کو سجدۂ نَمسکار کرتا ہوں جس کی ذات ہی نور ہے؛ جو نہ آغاز رکھتا ہے نہ میانہ، جو اَجنما اور اَمر اَکشَر ہے؛ جو سب بھوتوں میں قائم ہے؛ سب یوگوں کا ایشور، سب لوکوں کا پروردگار؛ موہ اور شوق سے پاک، اور مہاگیان سے قابلِ حصول۔

Word by Word

• ॐ: Om
• ॐ: Sambandha (Invocation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ॐ (अव्यय)
• Form: अव्यय (मङ्गल/प्रणव) — sacred syllable (invocatory)

• ज्योतिः: light
• ज्योतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — Neuter, Nominative singular

• स्वरूपम्: essential nature
• स्वरूपम्: Karta (Predicate/apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्व + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter, Nom./Acc. singular; तत्पुरुष (स्वस्य रूपम्)

• अनादि-मध्यम्: beginningless and middle (having no beginning or middle)
• अनादि-मध्यम्: Karta (Predicate adjective/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अनादि (प्रातिपदिक) + मध्यम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter, Nom./Acc. singular; द्वन्द्व (अनादि च मध्यम् च)

• अनुत्पाद्यमानम्: not being produced
• अनुत्पाद्यमानम्: Karta (Predicate adjective/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अन्-उत् + पद् (धातु) → उत्पाद्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्/मान), कर्मणि प्रयोग, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Present passive participle, Neuter Nom./Acc. singular

• अनुचार्यमाण-अक्षरम्: the imperishable (syllable) that is being followed/recited
• अनुचार्यमाण-अक्षरम्: Karta (Predicate/apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अनु + चर् (धातु) → अनुचार्यमाण (कृदन्त) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter Nom./Acc. singular; कर्मधारय (अनुचार्यमाणम् अक्षरम्)

• सर्वभूत-स्थितम्: present in all beings
• सर्वभूत-स्थितम्: Karta (Predicate adjective/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter Nom./Acc. singular; तत्पुरुष (सर्वेषु भूतेषु स्थितम्); स्थित = क्त (past participle) from स्था

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — Masculine, Accusative singular (as object of implied meditation/praise)

• सर्वयोगेश्वरम्: lord of all yogas
• सर्वयोगेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + योग + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular; तत्पुरुष (सर्वेषां योगानां ईश्वरः / सर्वयोगानाम् ईश्वरः)

• सर्वलोकेश्वरम्: lord of all worlds
• सर्वलोकेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + लोक + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular; तत्पुरुष (सर्वेषां लोकानाम् ईश्वरः)

• मोहशोक-हीनम्: free from delusion and sorrow
• मोहशोक-हीनम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मोह (प्रातिपदिक) + शोक (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular; तत्पुरुष (मोहशोकाभ्यां हीनम्)

• महाज्ञान-गम्यम्: attainable by great knowledge
• महाज्ञान-गम्यम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + ज्ञान (प्रातिपदिक) + गम्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular; तत्पुरुष (महाज्ञानेन गम्यम्); गम्य = यत्-प्रत्ययान्त (fit to be reached/known) from गम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Muktitīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A cosmic Śiva visualization: Śiva as a column/ocean of light (jyotiḥ), simultaneously seated in yogic stillness; within his radiance appear worlds and beings, indicating ‘sarvabhūta-sthita’; the atmosphere is free of sorrow and delusion.

Characters & Entities

• Oṃ
• Śiva
• Sarvayogeśvara
• Sarvalokeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is presented as the indwelling, imperishable Light—realized through knowledge, steadiness, and yogic contemplation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This stuti functions within the same tīrtha-mahātmya passage (Muktitīrtha/Bhūtīśvara) in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A Śiva-stuti framed with Oṃ, suitable for japa and contemplation, emphasizing Śiva’s all-pervading and liberating nature.