Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नात्वा भूतीश्वरे तु यः । पूजयेद्देवमीशानं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena snātvā bhūtīśvare tu yaḥ | pūjayeddevamīśānaṃ sa bāhyābhyantaraḥ śuciḥ

Translation

پس ہر طرح کی کوشش کے ساتھ جو بھوتیشور میں اسنان کر کے ربّ ایشان دیو کی پوجا کرے، وہ باہر سے بھی اور اندر سے بھی پاک ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Pronoun, Ablative, Singular)

• सर्वप्रयत्नेन: with all effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instrumental, Singular); समासः—तत्पुरुष ('सर्वः प्रयत्नः')

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/gerund), अव्यय (indeclinable)

• भूतीश्वरे: at Bhūtīśvara (place/Śiva)
• भूतीश्वरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूति + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Locative, Singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ('भूतेः ईश्वरः' / 'भूत्याः ईश्वरः')

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/adversative particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Relative pronoun, Nominative, Singular)

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (Optative, 3rd person singular)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)

• ईशानम्: Īśāna (Śiva)
• ईशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Demonstrative pronoun, Nominative, Singular)

• बाह्याभ्यन्तरः: externally and internally
• बाह्याभ्यन्तरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बाह्य + अभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); समासः—इतरेतर-द्वन्द्व ('बाह्यः च अभ्यन्तरः च')

• शुचिः: pure
• शुचिः: Kriya (Predicate nominal/क्रिया-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhūtīśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim completes snana and approaches the Bhūtīśvara linga, offering bilva leaves and water, lamp flames flickering; the devotee’s face shows calm inner cleansing.

Characters & Entities

• Bhūtīśvara
• Īśāna (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-bathing becomes complete when joined with devotion—worship of Śiva purifies both conduct and consciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhūtīśvara, presented as a Śaiva tīrtha within the Revā Khaṇḍa (Narmadā-region sacred geography).

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe at Bhūtīśvara and then perform pūjā to Īśāna (Śiva).