Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

पिङ्गल उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दीयते देव चेप्सितम् । चन्द्रादित्यौ च नयने कृत्वात्र कलया स्थितः

piṅgala uvāca | yadi tuṣṭo'si deveśa dīyate deva cepsitam | candrādityau ca nayane kṛtvātra kalayā sthitaḥ

پِنگل نے کہا: اے دیوؤں کے ایشور! اگر تو راضی ہے تو مطلوبہ عطا فرما۔ چاند اور سورج کو یہاں میری دو آنکھیں بنا کر، اپنی الٰہی کلا کے ساتھ اسی مقام پر قائم رہ۔

पिङ्गलःPiṅgala
पिङ्गलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपिङ्गल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
यदिif
यदि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formसम्बन्धसूचक-अव्यय (conditional particle)
तुष्टःpleased
तुष्टः:
Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootतुष्ट (कृदन्त; तुष् धातु)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
असिare
असि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद
देवेशO Lord of gods
देवेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव-ईश (प्रातिपदिक; देव + ईश)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: देवानाम् ईशः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
दीयतेis given
दीयते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (Passive)
देवO god
देव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ईप्सितम्the desired (boon)
ईप्सितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईप्सित (कृदन्त; आप्/ईप्स् धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; ‘इष्टम्/वाञ्छितम्’ अर्थे
चन्द्रादित्यौthe moon and the sun
चन्द्रादित्यौ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचन्द्र + आदित्य (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (इतरेतर-द्वन्द्व), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), द्विवचन (Dual)
and
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
नयने(as) the two eyes
नयने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Purvakala (Prior action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
कलयाby (a) portion/ray
कलया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
स्थितःremained/was stationed
स्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootस्थित (कृदन्त; स्था धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-प्रयोगे ‘स्थितः’ = ‘स्थितवान्’

Piṅgala (Agni)

Tirtha: Revā-tīrtha (contextual; specific sub-tīrtha not named in verse)

Type: kshetra

Listener: Śiva (Devēśa/Śaṅkara)

Scene: Piṅgala, hands folded, petitions Śiva: ‘If pleased, grant my desire; establish Moon and Sun as your eyes here; remain by your divine portion.’ The setting suggests a riverside tīrtha with a radiant, cosmic Śiva.

P
Piṅgala (Agni)
D
Deveśa (Śiva)
C
Candra (Moon)
Ā
Āditya (Sun)

FAQs

A sacred site becomes a living locus of divinity when the Lord abides there; cosmic symbols are used to express that sanctity.

The request points to the sanctification of ‘this place’ within the Bhṛgukaccha/Devakhāta narrative context of Revākhaṇḍa.

No explicit rite is prescribed; the verse records a boon request establishing divine markers (Sun and Moon as eyes) and Śiva’s abiding presence.