Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 82

Devanagari script

जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रधनान्वितः । तच्च तीर्थं पुनः स्मृत्वा लीयमानो महेश्वरे

Transliteration

jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ putrapautradhanānvitaḥ | tacca tīrthaṃ punaḥ smṛtvā līyamāno maheśvare

Translation

وہ بیٹوں، پوتوں اور دولت کے ساتھ بھرپور ہو کر پورے سو برس سے بھی زیادہ جیتا ہے؛ اور اُس تیرتھ کو پھر یاد کر کے مہیشور میں فنا ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• जीवेत्: may live
• जीवेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपदम्

• वर्षशतम्: a hundred years
• वर्षशतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular); द्विगुसमासः (numerical compound)

• साग्रम्: with an excess (more than)
• साग्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular); विशेषणम् (qualifier) वर्षशतम्-विशेषणम्

• पुत्रपौत्रधनान्वितः: endowed with sons, grandsons, and wealth
• पुत्रपौत्रधनान्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + पौत्र + धन + अन्वित (प्रातिपदिक; अन्वित = कृदन्त-प्रातिपदिक from अन्वि/अनु-इ)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular); तृतीया-तत्पुरुषार्थः (X-युक्तः/with X) बहुपदसमासः; विशेषणम् (qualifier) कर्तुः

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular); सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• तीर्थम्: pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्त्यर्थक-अव्ययम् (adverb: again)

• स्मृत्वा: having remembered
• स्मृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वकालिकक्रिया (having remembered)

• लीयमानः: being absorbed/merging
• लीयमानः: Karta (Agent as experiencer/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ली (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्तः (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः (being dissolved/merging)

• महेश्वरे: in Maheshvara (Śiva)
• महेश्वरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (singular)

Speaker

Skanda (deduced; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnamed Revā-tīrtha in context (within a Śiva-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king (narādhipa) addressed in nearby verses

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-householder, prosperous with family, sits in contemplation by the river-tīrtha; at life’s end, a luminous Śiva-form draws him inward, symbolizing laya into Maheśvara.

Characters & Entities

• Tīrtha
• Maheśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage merit culminates in liberation when sustained by remembrance and devotion to Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The particular Revā-region tīrtha being described in Adhyāya 172 of Revākhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smaraṇa (remembrance) of the tīrtha is emphasized as a liberating act leading to merging in Maheśvara.