Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 68

Devanagari script

पट्टबन्धेन यत्पुण्यं मात्रायां लकुलेश्वरे । आश्विन्यामश्विनीयोगे तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

Transliteration

paṭṭabandhena yatpuṇyaṃ mātrāyāṃ lakuleśvare | āśvinyāmaśvinīyoge tatpuṇyaṃ māṇḍaveśvare

Translation

ماترا میں لکولیشور کے ہاں پٹّ بندھ کے وِدھان سے جو پُنّیہ حاصل ہوتا ہے، اور ماہِ آشوِن میں جب اشوِنی یوگ غالب ہو تو جو ثواب ملتا ہے—وہی ثواب ماندویشور میں بھی ہے۔

Word by Word

• पट्टबन्धेन: by/with the paṭṭa-binding (ritual binding)
• पट्टबन्धेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पट्टबन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करणवाचक; समासः—पट्टस्य बन्धः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karma/Pratipādya (Object/that-being-spoken-of)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• मात्रायाम्: at Mātrā (place/holy spot)
• मात्रायाम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; स्थानवाचक

• लकुलेश्वरे: at Lakuleśvara
• लकुलेश्वरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लकुलेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—लकुले ईश्वरः (सप्तमी-तत्पुरुष/स्थाननिर्देश)

• आश्विन्याम्: on (the day of) Āśvinī
• आश्विन्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आश्विनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; नक्षत्र/तिथ्यादि-कालवाचक (time-locative)

• अश्विनीयोगे: in the Aśvinī-yoga
• अश्विनीयोगे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अश्विनीयोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—अश्विन्याः योगः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; निर्देशक

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karma/Pratipādya (Object/that-being-spoken-of)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• माण्डवेश्वरे: at Māṇḍaveśvara
• माण्डवेश्वरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माण्डवेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—माण्डवे ईश्वरः (सप्तमी-तत्पुरुष/स्थाननिर्देश)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Māṇḍaveśvara / Māṇḍavya-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (king)

Visual Art Cues

Scene: Two-panel devotional scene: left shows Lakulīśvara shrine with a paṭṭabandha rite; right shows Māṇḍaveśvara shrine receiving the same offerings; above, a lunar calendar motif marking Āśvina and the Aśvinī nakṣatra.

Characters & Entities

• Māṇḍaveśvara
• Lakulīśvara
• Mātrā
• Āśvina
• Aśvinī-yoga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit is not only place-based but also time-based; yet a supremely praised kṣetra can grant equivalent fruits even without rare combinations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Māṇḍaveśvara, compared favorably with Lakulīśvara at Mātrā and auspicious Āśvina Aśvinī-yoga.

What ritualistic prescription is mentioned?

It references paṭṭabandha at Lakulīśvara and the auspicious Aśvinī-yoga in Āśvina as benchmarks of merit.