Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 63

Devanagari script

पूर्णिमायाममावस्यां व्यतीपातेऽर्कसंक्रमे । श्राद्धं च संग्रहे कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्

Transliteration

pūrṇimāyāmamāvasyāṃ vyatīpāte'rkasaṃkrame | śrāddhaṃ ca saṃgrahe kuryātsa gacchetparamāṃ gatim

Translation

پورنیما، اماوسیا، ویتیپات اور سورج کے سنکرانتی کے وقت، اس مقدس سنگم پر شرادھ کرنا چاہیے؛ تب وہ اعلیٰ ترین منزل پاتا ہے۔

Word by Word

• पूर्णिमायाम्: on the full-moon day
• पूर्णिमायाम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्णिमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• अमावस्याम्: on the new-moon day
• अमावस्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अमावस्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• व्यतीपाते: at the Vyatīpāta (astral conjunction)
• व्यतीपाते: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्यतीपात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• अर्कसंक्रमे: at the sun’s transit (saṅkrānti)
• अर्कसंक्रमे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्क-संक्रम (प्रातिपदिक; अर्क + संक्रम)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुषः (अर्कस्य संक्रमः)

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• संग्रहे: at Saṅgraha (place) / in the collection-place
• संग्रहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• कुर्यात्: should perform
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• गच्छेत्: would go/attain
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (गतिम् इति)

• गतिम्: state/goal
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

Speaker

Unknown (context suggests a Purāṇic narrator addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devakhāta (Saṅgraha-sthāna)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A riverside assembly at Devakhāta: Brahmins seated on kusa mats, performer offering piṇḍa and water (tarpaṇa) on full/new moon; sun-disc and lunar disc symbolically mark the calendrical moments; subtle presence of pitṛs receiving offerings.

Characters & Entities

• Pūrṇimā
• Amāvasyā
• Vyatīpāta
• Arka-saṃkrama (solar transit)
• Śrāddha
• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Proper ancestral rites performed at the right times and in the right sacred place lead to the highest spiritual good.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A ‘saṃgraha’ (holy gathering-place/confluence context) within the Revā-khaṇḍa tīrtha-region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform śrāddha on Pūrṇimā, Amāvasyā, Vyatīpāta, and solar Saṅkrānti at the saṃgraha-site for supreme attainment.