Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

शङ्खदुन्दुभिनादेन दीपिकाज्वलनेन च । अप्सरोगीतनादेन नृत्यन्त्यो वारयोषितः

Transliteration

śaṅkhadundubhinādena dīpikājvalanena ca | apsarogītanādena nṛtyantyo vārayoṣitaḥ

Translation

شَنگھ اور دُندُبی کے گرجتے ناد کے ساتھ، جلتے ہوئے چراغوں کی روشنی میں، اور اپسراؤں کے گیت کی آواز پر آسمانی عورتیں رقصاں ہوئیں۔

Word by Word

• शङ्ख: conch
• शङ्ख: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शङ्ख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासपूर्वपद (षष्ठी-तत्पुरुषे ‘शङ्खस्य’ इत्यर्थे)

• दुन्दुभि: drum
• दुन्दुभि: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दुन्दुभि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासपूर्वपद (षष्ठी-तत्पुरुषे ‘दुन्दुभेः’ इत्यर्थे)

• नादेन: by the sound
• नादेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• दीपिका: lamp
• दीपिका: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दीपिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासपूर्वपद (षष्ठी-तत्पुरुषे ‘दीपिकायाः’ इत्यर्थे)

• ज्वलनेन: by the blazing/lighting
• ज्वलनेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ज्वलन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• अप्सरः: of apsarases
• अप्सरः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासपूर्वपद (षष्ठी-तत्पुरुषे ‘अप्सरसाम्’ इत्यर्थे)

• गीत: song/singing
• गीत: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गीत (कृदन्त; √गै (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिकरूपे; समासपूर्वपद (षष्ठी-तत्पुरुषे ‘गीतस्य’ इत्यर्थे)

• नादेन: by the sound
• नादेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• नृत्यन्त्यः: dancing (women)
• नृत्यन्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृत्यत् (कृदन्त; √नृत् (धातु) + शतृ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययः (present active participle)

• वार: excellent/choice
• वार: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वार (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासपूर्वपद (कर्मधारयः—‘वारा’ इति विशेषणम्)

• योषितः: women
• योषितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन (योषितः = योषितः/योषितः इति बहुवचनप्रयोगः)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīra (unspecified sub-tīrtha)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A night-time sacred celebration on a riverbank: conches and kettledrums resound; rows of blazing oil-lamps illuminate the scene; apsarases sing while celestial women dance in rhythmic circles.

Characters & Entities

• Apsaras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred gathering is portrayed as a divine celebration, indicating the sanctity and auspiciousness of the tīrtha setting.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā riverbank context continues, particularly around Māṇḍavya’s holy āśrama.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse describes auspicious accompaniments (music, lamps, song) of a divine assembly.