Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 42

Devanagari script

सर्वाङ्गेषु व्यथा जाता तस्याः प्रस्खलनान्मुनेः । ईदृशीं वर्तमानां च ह्यवस्थां पूर्वदैविकीम्

Transliteration

sarvāṅgeṣu vyathā jātā tasyāḥ praskhalanānmuneḥ | īdṛśīṃ vartamānāṃ ca hyavasthāṃ pūrvadaivikīm

Translation

مُنی سے ٹکرا جانے کے باعث اس کے سارے اعضاء میں درد پھیل گیا؛ ایسی ہی حالت اس وقت ظاہر ہوئی، جو پچھلے کرموں سے بنے ہوئے مقدر کی پیداوار تھی۔

Word by Word

• सर्वाङ्गेषु: in all (her) limbs
• सर्वाङ्गेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (कर्मधारयभाव: ‘all limbs’); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• व्यथा: pain
• व्यथा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जाता: arose
• जाता: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (व्यथा-विशेषण); ‘arose/occurred’

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• प्रस्खलनात्: from (her) slipping
• प्रस्खलनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्र + स्खल् (धातु) → प्रस्खलन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• ईदृशीम्: such
• ईदृशीम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (अवस्थाम्-विशेषण)

• वर्तमानाम्: existing, occurring
• वर्तमानाम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृत् (धातु) → वर्तमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present middle participle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (अवस्थाम्-विशेषण)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• अवस्थाम्: condition, state
• अवस्थाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अवस्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पूर्वदैविकीम्: previously fated, due to prior destiny
• पूर्वदैविकीम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + दैविक (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय: ‘former and fated/divine’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (अवस्थाम्-विशेषण)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Śāṇḍilī reels in full-body pain after stumbling; the scene pauses to contemplate destiny—an almost allegorical tableau of karma manifesting in the body.

Characters & Entities

• muni (sage)
• Śāṇḍilī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇas often interpret sudden suffering through karma/daiva, urging patience, humility, and continued adherence to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is mentioned; the verse is doctrinally focused on karmic causality within the Revā Khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the emphasis is on understanding suffering as pūrva-daivika (rooted in prior fate/karma).