Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23
Devanagari script
धम्यमान इवाङ्गारैर्लोहरात्रिरिव ज्वलन् । तथा तत्प्राज्वलत्सर्वं संवर्ताग्निप्रदीपितम्
Transliteration
dhamyamāna ivāṅgārairloharātririva jvalan | tathā tatprājvalatsarvaṃ saṃvartāgnipradīpitam
Translation
گویا انگاروں سے پھونک مار کر بھڑکایا گیا ہو، لوہے جیسی سیاہ رات کی طرح دہکتا ہوا؛ یوں سب کچھ پرلے کی آگ سے روشن ہو کر جل اٹھا۔
Word by Word
धम्यमानःbeing fanned/blown
धम्यमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootधम् (धातु)
Formमान-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘being blown’
इवas if/like
इव:
Sambandha (Simile marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-सूचक particle
अङ्गारैःwith embers
अङ्गारैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअङ्गार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण (instrument)
लोह-रात्रिःan iron-like night (a dark/red-hot night)
लोह-रात्रिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोह (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय—‘लोहवत् रात्रिः’ (iron-like night; i.e., dark/red-hot imagery)
इवlike
इव:
Sambandha (Simile marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-सूचक particle
ज्वलन्blazing
ज्वलन्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootज्वल् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘blazing’
तथाthus
तथा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; manner adverb—‘thus/in that way’
तत्that (all)
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम—refers to the scene/that (state)
प्राज्वलत्blazed forth
प्राज्वलत्:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्वल् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सर्वम्all
सर्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘तत्’
संवर्ताग्निप्रदीपितम्kindled by the saṃvarta (dissolution) fire
संवर्ताग्निप्रदीपितम्:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसंवर्त (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + प्रदीपित (प्रातिपदिक; कृदन्त from प्र-दीप्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘तत्/सर्वम्’; तत्पुरुष—‘संवर्तस्य अग्निना प्रदीपितम्’ (kindled by the fire of cosmic dissolution)
Speaker
Narrator (contextual)
Skanda Dialogue
Listener: Yudhiṣṭhira
Visual Art Cues
Scene: A night rendered ‘iron-dark’ is lit from within by embers; the entire world appears as a single furnace, flames licking across a blackened horizon.
Characters & Entities
S
SaṃvartāgniFAQs
The world’s brilliance can turn to consuming fire; spiritual steadiness comes from anchoring oneself in the eternal dharma.
No tīrtha is directly praised in this verse.
None.