Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ज्वालास्ततस्तस्य मुखात्सुघोराः सविस्फुलिङ्गा बहुलाः सधूमाः । अनेकरूपा ज्वलनप्रकाशाः प्रदीपयन्तीव दिशोऽखिलाश्च

Transliteration

jvālāstatastasya mukhātsughorāḥ savisphuliṅgā bahulāḥ sadhūmāḥ | anekarūpā jvalanaprakāśāḥ pradīpayantīva diśo'khilāśca

Translation

پھر اس کے دہن سے نہایت ہولناک شعلے پھوٹ نکلے—چنگاریوں سے بھرپور، بہت سے، دھوئیں سمیت—گوناگوں صورتوں والے، آتشیں نور سے دمکتے، گویا تمام جہتوں کو روشن کر رہے ہوں۔

Word by Word

• ज्वालाः: flames
• ज्वालाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: jvālā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ततः: then, from there
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/कालवाचक (from there/then)

• तस्य: of him/that (Rudra)
• तस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• मुखात्: from the mouth
• मुखात्: Apādāna (Source)
• Type: Noun
• Root: mukha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• सुघोराः: very dreadful
• सुघोराः: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘jvālāḥ’)
• Type: Adjective
• Root: su (उपसर्ग/अव्यय) + ghora (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासवत् (उपपद-तत्पुरुष/उपसर्गपूर्वक) ‘अतिघोर’

• सविस्फुलिङ्गाः: with sparks
• सविस्फुलिङ्गाः: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘jvālāḥ’)
• Type: Adjective
• Root: sa (प्रातिपदिक) + visphuliṅga (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (सह-सम्बन्ध: ‘with sparks’)

• बहुलाः: many, abundant
• बहुलाः: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘jvālāḥ’)
• Type: Adjective
• Root: bahula (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सधूमाः: smoky, with smoke
• सधूमाः: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘jvālāḥ’)
• Type: Adjective
• Root: sa (प्रातिपदिक) + dhūma (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (with smoke)

• अनेकरूपाः: of many forms
• अनेकरूपाः: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘jvālāḥ’)
• Type: Adjective
• Root: aneka (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (many-formed)

• ज्वलनप्रकाशाः: shining like fire
• ज्वलनप्रकाशाः: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘jvālāḥ’)
• Type: Adjective
• Root: jvalana (प्रातिपदिक) + prakāśa (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (having the brightness of fire / fire-bright)

• प्रदीपयन्ति: they illuminate, set ablaze
• प्रदीपयन्ति: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: pra + dīp (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• इव: as if
• इव: Upamā-dyotaka (Comparative particle)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक (particle of comparison)

• दिशः: directions, quarters
• दिशः: Karma (Object of ‘pradīpayanti’)
• Type: Noun
• Root: diś (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• अखिलाः: all, entire
• अखिलाः: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘diśaḥ’)
• Type: Adjective
• Root: akhila (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

Speaker

Deductive: Purāṇic narrator

Visual Art Cues

Scene: From Rudra’s mouth erupt innumerable dreadful flames—smoky, spark-filled, multi-formed—spreading outward as if they light every direction of the cosmos.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine energy can purify and dissolve the cosmos; it warns against adharma and affirms the awe-inspiring majesty of Śiva/Rudra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse.