Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 25

Devanagari script

ततः कालेन ववृधे रूपेणास्तम्भयज्जगत् । हंसलीलागतिः सुभ्रूः स्तनभारावनामिता

Transliteration

tataḥ kālena vavṛdhe rūpeṇāstambhayajjagat | haṃsalīlāgatiḥ subhrūḥ stanabhārāvanāmitā

Translation

پھر وقت کے ساتھ وہ جوان ہوئی اور اپنے حسن سے گویا ساری دنیا کو حیران کر دیا۔ اس کی چال ہنس کی سی دلکش تھی؛ بھنویں خوبصورت؛ اور سینے کے بوجھ سے وہ ذرا جھکی رہتی تھی۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikaraṇa (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण

• कालेन: with time / in course of time
• कालेन: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• ववृधे: grew
• ववृधे: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• रूपेण: by (her) beauty
• रूपेण: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अस्तम्भयत्: stunned / made motionless
• अस्तम्भयत्: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तम्भ् (धातु) (causative)
• Form: लङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative)

• जगत्: the world
• जगत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हंसलीलागतिः: one whose gait is like a swan’s playful movement
• हंसलीलागतिः: Viśeṣya (Apposition/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: हंस (प्रातिपदिक) + लीला (प्रातिपदिक) + गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुभ्रूः: the fair-browed one
• सुभ्रूः: Viśeṣya (Apposition/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + भ्रू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्तनभारावनामिता: bent down by the weight of (her) breasts
• स्तनभारावनामिता: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्तन (प्रातिपदिक) + भार (प्रातिपदिक) + अव (उपसर्ग) + नम् (धातु) → अवनामित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्तनभारेण अवनामिता’ (instrumental sense implied)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator in Revā Khaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: The maiden in early youth walking in a garden near the river; her swan-like gait and poised brows captivate onlookers; the world ‘stops’ in astonishment.

Characters & Entities

• Kāmapramodinī (implied)
• Jagat (world)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇas often portray beauty as a sign of accumulated merit (puṇya) and divine favor arising from dharmic causes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised in this verse; it is character description within the Revā Khaṇḍa storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.