Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ऋषिसङ्घैः कृतातिथ्यो दण्डके न्यवसं चिरम् । उषित्वा सुचिरं कालं वर्षाणामयुतं सुखी

Transliteration

ṛṣisaṅghaiḥ kṛtātithyo daṇḍake nyavasaṃ ciram | uṣitvā suciraṃ kālaṃ varṣāṇāmayutaṃ sukhī

Translation

رِشیوں کے گروہوں نے مجھے مہمان جان کر آدر دیا؛ میں دَندک کے جنگل میں طویل عرصہ رہا۔ بہت مدت—دس ہزار برس—وہاں رہ کر میں خوش و قانع رہا۔

Word by Word

• ऋषिसङ्घैः: by groups of sages
• ऋषिसङ्घैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + सङ्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘ऋषीणां सङ्घः’

• कृतातिथ्यः: having offered hospitality
• कृतातिथ्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + आतिथ्य (प्रातिपदिक; कृ (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; क्तान्त-पूर्वपदसमासः ‘कृतम् आतिथ्यं येन’ (having performed hospitality)

• दण्डके: in Daṇḍaka (forest/region)
• दण्डके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दण्डक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular)

• न्यवसम्: dwelt; lived
• न्यवसम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + वस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्, परस्मैपदम्; ‘न्य्’ इति उपसर्ग-सन्धिः (नि + अवसम्)

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक/अव्ययीभावे)
• Form: अव्ययवत् क्रियाविशेषणम् (adverbial accusative)

• उषित्वा: having stayed
• उषित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु) + क्त्वा (तुमुन्-समकक्ष)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive), ‘having dwelt’

• सुचिरम्: very long
• सुचिरम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सु + चिर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् क्रियाविशेषणम्; उपसर्ग ‘सु’ (very)

• कालम्: time; period
• कालम्: Kala (Time/काल)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; काल-परिमाणे द्वितीया (accusative of duration)

• वर्षाणाम्: of years
• वर्षाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम् (Plural)

• अयुतम्: ten thousand
• अयुतम्: Kala (Time/काल)
• Type: Noun
• Root: अयुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; संख्यावाचकं (numeral)

• सुखी: happy
• सुखी: Visheshya/Karta (Subject with predicate adj./कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

Speaker

Markaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya in Daṇḍaka, welcomed by assemblies of sages; a tranquil forest āśrama with kuśa seats, sacrificial fires, and years passing symbolically (ten-thousand-year span).

Characters & Entities

• Markaṇḍeya
• Daṇḍaka
• Ṛṣi-saṅgha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Association with sages and sustained spiritual life sanctify a region and prepare the ground for tīrtha greatness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Daṇḍaka is named as the sacred setting from which the Narmadā tīrtha narrative proceeds.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse emphasizes ṛṣi-saṅga (company of sages) and long-term spiritual residence.