Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

Devanagari script

श्रीमहादेव उवाच । त्वया स्तुतोऽहं विविधैश्च मन्त्रैः पुष्णामि शान्तिं तव पद्मयोने । ईक्षस्व मां लोकमिमं ज्वलन्तं वक्त्रैरनेकैः प्रसभं हरन्तम्

Transliteration

śrīmahādeva uvāca | tvayā stuto'haṃ vividhaiśca mantraiḥ puṣṇāmi śāntiṃ tava padmayone | īkṣasva māṃ lokamimaṃ jvalantaṃ vaktrairanekaiḥ prasabhaṃ harantam

Translation

شری مہادیو نے فرمایا: “اے پدم یونی (برہما)، چونکہ تو نے مجھے گوناگوں منتروں سے سراہا ہے، میں تجھے شانتی عطا کرتا ہوں۔ اب مجھے دیکھ—میں اس جگت میں شعلہ زن ہوں اور اپنے بے شمار دہانوں سے اسے زور سے نگل رہا ہوں۔”

Word by Word

• श्रीमहादेवः: Śrī Mahādeva
• श्रीमहादेवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वक्ता-निर्देश

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• स्तुतः: praised
• स्तुतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्तुत (प्रातिपदिक; √स्तु धातु-जन्य क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषण

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विविधैः: various
• विविधैः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘मन्त्रैः’ इत्यस्य विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• मन्त्रैः: with mantras
• मन्त्रैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• पुष्णामि: I nourish/maintain
• पुष्णामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पुष् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• शान्तिम्: peace
• शान्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पद्मयोने: O lotus-born (Brahmā)
• पद्मयोने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पद्म + योनि (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘पद्मस्य योनि:’)

• ईक्षस्व: behold/see
• ईक्षस्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ईक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• लोकम्: world
• लोकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इमम्: this
• इमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘लोकम्’ इत्यस्य विशेषण

• ज्वलन्तम्: burning
• ज्वलन्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्वलन्त (प्रातिपदिक; √ज्वल् धातु-जन्य शतृ-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकाले शतृ-कृदन्त; ‘लोकम्’ इत्यस्य विशेषण

• वक्त्रैः: with mouths/faces
• वक्त्रैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• अनेकैः: many
• अनेकैः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘वक्त्रैः’ इत्यस्य विशेषण

• प्रसभम्: violently/forcibly
• प्रसभम्: Sambandha (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रसभम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• हरन्तम्: carrying off/destroying
• हरन्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हरन्त (प्रातिपदिक; √हृ धातु-जन्य शतृ-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शतृ-कृदन्त; ‘लोकम्’ इत्यस्य विशेषण

Speaker

Śiva (Mahādeva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra Śaiva revelation (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brahmā (Padmayoni/Pitāmaha)

Visual Art Cues

Scene: Mahādeva speaks to Brahmā: after being praised with many mantras, he grants peace, then reveals a blazing, multi-mouthed form consuming the world—simultaneously compassionate and terrifying.

Characters & Entities

• Śiva
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine praise (stuti) pacifies fear and grants śānti, yet the same Lord also manifests as the cosmic power that dissolves the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is the Revā-khaṇḍa connected with the sacred Revā (Narmadā) region, though this verse focuses on Śiva’s cosmic manifestation rather than a single tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the emphasis is on mantra-stuti (praise through mantras).