Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 159›Shloka 85
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 85

Devanagari script

धेनुके त्वं प्रतीक्षस्व यमद्वारे महाभये । उत्तितीर्षुरहं धेनो वैतरण्यै नमोऽस्तु ते । इत्यनुव्रजमन्त्रः

Transliteration

dhenuke tvaṃ pratīkṣasva yamadvāre mahābhaye | uttitīrṣurahaṃ dheno vaitaraṇyai namo'stu te | ityanuvrajamantraḥ

Translation

اے دھینو! یم کے دروازے پر، اس عظیم خوف میں، تم میری راہ دیکھنا۔ اے گائے! میں پار اترنے کا خواہاں ہوں—اے ویتَرَنی! تجھے نمسکار۔ یہ ‘انوورج’ منتر ہے۔

Word by Word
धेनुकेO cow
धेनुके:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन — Vocative singular (f.)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सम्बन्धि सर्वनाम; प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular (2nd person pronoun)
प्रतीक्षस्वwait
प्रतीक्षस्व:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति√ईक्ष् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम् — Imperative, 2nd person singular, Ātmanepada
यमद्वारेat Yama's gate
यमद्वारे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयम + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन — Locative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (यमस्य द्वारम्)
महाभयेin great fear/terror
महाभये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootमहाभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन — Locative singular; कर्मधारय (महद् भयम्)
उत्तितीर्षुःwishing to cross
उत्तितीर्षुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootउत्+√तॄ (धातु) + तितीर्षु (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; इच्छार्थक-उणादि/देशिदेरिवेटिव ‘तितीर्षु’ — Desiderative/intentive adjective: “wishing to cross”
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular (1st person pronoun)
धेनोO cow
धेनो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन — Vocative singular (f.)
वैतरण्यैto Vaitaraṇī (river)
वैतरण्यै:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootवैतरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन — Dative singular
नमःsalutation
नमः:
Sambandha/Prayojana (Salutation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नमस्कारार्थक-निपात — Indeclinable interjection of salutation
अस्तुmay it be
अस्तु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलोट् (आशीर्लिङ्ग/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् — Imperative/benedictive, 3rd person singular, Parasmaipada
तेto you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4), एकवचन — Dative singular (to you)
इतिthus
इति:
Vacana-suchaka (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक — Quotative particle
अनुव्रजमन्त्रःthe accompanying-mantra (mantra to follow)
अनुव्रजमन्त्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनु + व्रज (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular; तत्पुरुष (अनुव्रजस्य मन्त्रः / अनुव्रजनार्थः मन्त्रः)
Speaker

Narratorial/ritual-instruction voice quoting the prescribed mantra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaitaraṇī (as eschatological river) invoked within Revā-mahātmya discourse

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: a king addressed as ‘mahīpāla’ in nearby verses (contextual listener)

Visual Art Cues

Scene: A devotee at the fearful gate of Yama, palms joined, addressing a gentle cow as Vaitaraṇī-savior; behind, a dark river of dread transforms into a luminous ford.

Characters & Entities
Y
Yama (Dharmarāja)
V
Vaitaraṇī
D
Dhenu (cow)

FAQs

Meritorious charity becomes spiritual support beyond death; dharma is portrayed as an aid at the fearful threshold of the hereafter.

The passage is set within Revā Khaṇḍa; the imagery centers on Yamadvāra and Vaitaraṇī rather than a terrestrial pilgrimage spot.

Recite the anuvraja-mantra while ritually ‘following’/escorting the donated cow, invoking its help for crossing at Yama’s gate.

←Previous Verse
Next Verse→