Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

अमृतोत्पादने राजन्कूर्मो भूत्वा जगद्गुरुः । मन्दरं धारयामास तथा देवीं वसुंधराम्

Transliteration

amṛtotpādane rājankūrmo bhūtvā jagadguruḥ | mandaraṃ dhārayāmāsa tathā devīṃ vasuṃdharām

Translation

اے راجن! امرت کے پیدا ہونے کے وقت جگدگرو نے کُورم (کچھوے) کا روپ دھارا؛ اس نے مندر پہاڑ کو سنبھالا اور اسی طرح دیوی وسندھرا، یعنی دھرتی ماتا کو بھی سہارا دیا۔

Word by Word

• अमृतोत्पादने: in the production of nectar
• अमृतोत्पादने: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अमृत + उत्पादन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—अमृतस्य उत्पादनम् (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• कूर्मः: a tortoise
• कूर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), ‘having become’

• जगद्गुरुः: the teacher of the world
• जगद्गुरुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् + गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—जगतः गुरु: (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• मन्दरम्: Mount Mandara
• मन्दरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• धारयामास: held / supported
• धारयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Periphrastic Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb), ‘thus/likewise’

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वसुंधराम्: Vasundharā (Earth)
• वसुंधराम्: Karma (Apposition to devīm/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसुंधरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: A King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: The Ocean of Milk churned with Mandara as the churning rod; the Lord as a colossal Tortoise beneath, bearing the mountain; devas and asuras pull Vāsuki as rope; foam, jewels, and nectar emerging.

Characters & Entities

• Kūrma
• Amṛta
• Mandara (mountain)
• Earth (Vasundharā)
• Yudhiṣṭhira (as rājān, addressee)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine support underlies cosmic cooperation; even the churning for immortality succeeds only through the Lord’s sustaining power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it remains part of the Jayavārāha/Narmadā-centered māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it recounts the Kūrma avatāra’s role in the amṛta episode.