Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 8

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । मीनो भूत्वा पुरा कल्पे प्रीत्यर्थं ब्रह्मणो विभुः । समर्पयत्समुद्धृत्य वन्दान्मग्नान्महार्णवे

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | mīno bhūtvā purā kalpe prītyarthaṃ brahmaṇo vibhuḥ | samarpayatsamuddhṛtya vandānmagnānmahārṇave

Translation

شری مارکنڈےیہ نے کہا: قدیم ایک کلپ میں پرمیشور نے مچھلی کا روپ دھارا؛ برہما کی خوشنودی کے لیے اس نے مہاساگر میں ڈوبے ہوئے ویدوں کو اٹھا کر ادب سے واپس سپرد کر دیا۔

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the revered Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः—श्री + मार्कण्डेय (कर्मधारयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मीनः: a fish
• मीनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having become’

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• कल्पे: in a (past) aeon
• कल्पे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• प्रीत्यर्थम्: for (his) satisfaction
• प्रीत्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: प्रीति + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—प्रीत्यर्थम् = प्रीतेः अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुषः), ‘for the sake of pleasure’

• ब्रह्मणः: of Brahmā
• ब्रह्मणः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• विभुः: the mighty one (Lord)
• विभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• समर्पयत्: offered / presented
• समर्पयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अर्पय् (अर्प् causative; धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• समुद्धृत्य: having rescued
• समुद्धृत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + उद् + हृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), ‘having lifted up/rescued’

• वन्दान्: the Vandā(s) (beings/people named Vandā)
• वन्दान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन

• मग्नान्: submerged, sunk
• मग्नान्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मग्न (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण from √मज्ज्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; भूतकृदन्त (past passive participle), ‘submerged’

• महार्णवे: in the great ocean
• महार्णवे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—महा-अर्णव (कर्मधारयः)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: A King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: A vast pralaya-ocean; the Lord as a great Fish rises with radiance, bearing or retrieving the Vedas (as palm-leaf bundles or luminous śruti-symbols) and offering them to Brahmā seated on a lotus.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Matsya (Mīna avatāra)
• Brahmā
• Vedas
• Mahārṇava (great ocean)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When sacred knowledge is endangered, the Lord intervenes to restore the Vedas and re-establish dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is named in this avatāra episode; it supports the broader Jayavārāha tīrtha glorification by praising Viṣṇu’s saving acts.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse is mythic-theological narration.