Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 37

Devanagari script

ज्ञात्वा तुष्टं महादेवमुवाच झषकेतनः । प्रणतः प्राञ्जलिर्भूत्वा देवदेवं त्रिलोचनम्

Transliteration

jñātvā tuṣṭaṃ mahādevamuvāca jhaṣaketanaḥ | praṇataḥ prāñjalirbhūtvā devadevaṃ trilocanam

Translation

مہادیو کو خوش جان کر جھشکیتن (کام دیو) نے عرض کیا۔ ہاتھ جوڑ کر اور سجدہ ریز ہو کر اس نے دیوتاؤں کے دیو، سہ چشم پروردگار کے حضور کلام کیا۔

Word by Word

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययभाव/gerund)

• तुष्टम्: pleased
• तुष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मपद-विशेषणम्

• महादेवम्: Mahādeva
• महादेवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—महान् देवः (कर्मधारय)

• उवाच: said/spoke
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• झषकेतनः: Jhaṣaketanā (Kāma)
• झषकेतनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: झष (प्रातिपदिक) + केतन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—झषस्य केतनः (षष्ठी-तत्पुरुष); कामदेवस्य नाम

• प्रणतः: bowed
• प्रणतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अर्थः—bowed down

• प्राञ्जलिः: with joined palms
• प्राञ्जलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—"hands joined"

• भूत्वा: having become/being
• भूत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययभाव/gerund)

• देवदेवम्: God of gods
• देवदेवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—देवानां देवः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• त्रिलोचनम्: three-eyed
• त्रिलोचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—त्रीणि लोचनानि यस्य (द्विगु/बहुव्रीहि-प्राय; रूपतः द्विगु)

Speaker

Narrator (reporting Kāmadeva’s speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kuṇḍaleśvara-tīrtha (Revā-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly

Visual Art Cues

Scene: Kāmadeva (with makara/fish-banner emblem implied by ‘jhaṣa-ketana’) stands with folded hands, head bowed, addressing the three-eyed Śiva who listens in composed silence.

Characters & Entities

• Kāmadeva (Jhaṣaketu)
• Śiva (Trilocana, Devadeva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Boons are sought through humility—praṇāma and añjali—recognizing Śiva as supreme.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative remains anchored in the Revā (Narmadā) sacred landscape where Śiva becomes accessible to devotees.

What ritualistic prescription is mentioned?

The devotional posture of praṇāma (bowing) and prāñjali (folded hands) is exemplified.