Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 150›Shloka 18
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

Devanagari script

एकं योगसमाधिना मुकुलितं चक्षुर्द्वितीयं पुनः पार्वत्या जघनस्थलस्तनतटे शृङ्गारभारालसम् । अन्यद्दूरनिरस्तचापमदनक्रोधानलोद्दीपितं शम्भोर्भिन्नरसं समाधिसमये नेत्रत्रयं पातु वः

Transliteration

ekaṃ yogasamādhinā mukulitaṃ cakṣurdvitīyaṃ punaḥ pārvatyā jaghanasthalastanataṭe śṛṅgārabhārālasam | anyaddūranirastacāpamadanakrodhānaloddīpitaṃ śambhorbhinnarasaṃ samādhisamaye netratrayaṃ pātu vaḥ

Translation

شَمبھو کی تین آنکھیں تمہاری حفاظت کریں: ایک آنکھ یوگ سمادھی میں بند ہے؛ دوسری پھر پاروتی کے کولہوں اور پستانوں کے کنارے پر ٹکی ہوئی، عشق و سنگار کے بوجھ سے سست و نڈھال ہے؛ اور تیسری—مدن کے خلاف غضب کی آگ سے بھڑکی ہوئی، جس کا کمان دور پھینک دیا گیا—سمادھی ہی کے لمحے میں جداگانہ قوت کے ساتھ جلوہ گر ہو کر تمہیں بچائے۔

Word by Word
एकम्one
एकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण
योग-समाधिनाby yogic samādhi
योग-समाधिना:
Karana (Instrument/करणम्)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक) + समाधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (योगस्य समाधिः)
मुकुलितम्closed
मुकुलितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootमुकुलित (कृदन्त-प्रातिपदिक; मुकुल्/मुकुली-भावे)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (closed, budded)
चक्षुःeye
चक्षुः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन
द्वितीयम्the second
द्वितीयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण
पुनःagain, further
पुनः:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: again/further)
पार्वत्याby Pārvatī
पार्वत्या:
Karana (Instrument/करणम्)
TypeNoun
Rootपार्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन
जघन-स्थल-स्तन-तटेon the slope/edge of the breast at the hip-region
जघन-स्थल-स्तन-तटे:
Adhikarana (Location/अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootजघन (प्रातिपदिक) + स्थल (प्रातिपदिक) + स्तन (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (अधिकरण) विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (जघनस्थले स्तनतटे)
शृङ्गार-भार-आलसम्languid with the weight of erotic charm
शृङ्गार-भार-आलसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootशृङ्गार (प्रातिपदिक) + भार (प्रातिपदिक) + आलस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (शृङ्गारस्य भारः तेन आलसम्)
अन्यत्another (one)
अन्यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण
दूर-निरस्त-चाप-मदन-क्रोध-अनल-उद्दीपितम्kindled as the fire of wrath at Kāma whose bow was cast far away
दूर-निरस्त-चाप-मदन-क्रोध-अनल-उद्दीपितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदूर (अव्यय/प्रातिपदिक) + निरस्त (कृदन्त; नि+रस्/अस् धातु, क्त) + चाप (प्रातिपदिक) + मदन (प्रातिपदिक) + क्रोध (प्रातिपदिक) + अनल (प्रातिपदिक) + उद्दीपित (कृदन्त; उद्+दीप् धातु, क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (दूरे निरस्तः चापः यस्य; मदनक्रोधानलः येन उद्दीपितम्)
शम्भोःof Śambhu (Śiva)
शम्भोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (सम्बन्ध) विभक्ति, एकवचन
भिन्न-रसम्of different/varied mood (flavor)
भिन्न-रसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootभिन्न (कृदन्त; भिद् धातु, क्त) + रस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (भिन्नः रसः यस्य/भिन्नरसम्)
समाधि-समयेat the time of samādhi
समाधि-समये:
Adhikarana (Time/अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootसमाधि (प्रातिपदिक) + समय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (अधिकरण) विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (समाधेः समयः)
नेत्र-त्रयम्the three eyes
नेत्र-त्रयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (नेत्राणां त्रयम्)
पातुmay (it) protect
पातु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
वःyou (for you/your)
वः:
Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदानम्)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (सम्बन्ध/सम्प्रदान) विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
Speaker

Narrator/poetic eulogy (stuti), by context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śambhu-trinetra-smaraṇa (contextual within Revā-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Iconic Śiva with three eyes in a single composite moment: left eye gently closed in yogic inwardness; right eye soft with love as Pārvatī leans close, her form suggested by hips and breasts; the central third eye blazing, aimed at a fleeing Kāma whose bow is cast away—fire of wrath rising like a vertical flame.

Characters & Entities
Ś
Śambhu (Śiva)
P
Pārvatī
M
Madana (Kāma)

FAQs

Śiva embodies mastery of opposites—ascetic samādhi, divine love, and righteous wrath—teaching integration and transcendence of desire.

The verse is primarily a hymn-like description of Śiva rather than a direct tīrtha-glorification; it occurs within the Gaṅgā-sāgara episode context.

None explicitly; the verse functions as stuti, suitable for devotional recitation praising Śiva’s netra-traya.

←Previous Verse
Next Verse→