Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

खट्वाङ्गैरुल्मुकैर्दीप्तैर्व्यचरन्मातरः क्षये । उमासंनोदिता सर्वाः प्रधावन्त्यो दिशो दश

khaṭvāṅgairulmukairdīptairvyacaranmātaraḥ kṣaye | umāsaṃnoditā sarvāḥ pradhāvantyo diśo daśa

کھٹوانگ اور دہکتے ہوئے آتشیں ڈنڈے اٹھائے، پرلے کے وقت وہ ماتائیں گردش کرتی رہیں؛ اُما کے ابھارنے پر سب کی سب دسوں سمتوں کی طرف دوڑ پڑیں۔

खट्वाङ्गैःwith clubs (khaṭvāṅgas)
खट्वाङ्गैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootखट्वाङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
उल्मुकैःwith firebrands
उल्मुकैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootउल्मुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
दीप्तैःblazing
दीप्तैः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदीप्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण (खट्वाङ्गैः/उल्मुकैः)
व्यचरन्they moved about
व्यचरन्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवि-√चर् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; छन्दसि/संहितायां रूप-लोप (व्यचरन् = व्यचरन्(त्))
मातरःthe Mothers
मातरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
क्षयेin destruction; at the time of ruin
क्षये:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; देश/अवस्था-वाचक
उमाwith Umā
उमा:
Sahartha (सहार्थ/Accompaniment)
TypeNoun
Rootउमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन (उमा-सा = उमया सह, ‘with Umā’)
संनोदिताःurged on; impelled
संनोदिताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्-√नुद् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (मातरः)
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (मातरः)
प्रधावन्त्यःrunning forth
प्रधावन्त्यः:
Karta (कर्ता/Subject—participial)
TypeAdjective
Rootप्र-√धाव् (धातु) + शतृ (प्रत्यय)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (मातरः)
दिशःdirections
दिशः:
Karma (कर्म/Object—goal)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन
दशten
दश:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या-शब्द; द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचनार्थे; विशेषण (दिशः)

Deductive (Revā Khaṇḍa narrative voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa relating the account)

Tirtha: Revā-kṣetra (general)

Type: kshetra

Scene: At the time of dissolution, Mātṛkās brandish khaṭvāṅgas and blazing firebrands, propelled by Umā; they surge outward like a storm, splitting into ten directional streams.

M
Mātṛkās (Mother-goddesses)
U
Umā (Pārvatī)

FAQs

Śakti acts under divine guidance; Umā’s command symbolizes disciplined power deployed for cosmic restoration.

The wider Revā/Narmadā milieu is implied; no single named tīrtha is specified in this verse.

None in this verse.