Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 35

Devanagari script

स गोनसौघैः परिवेष्टिताङ्गो विषाग्निचन्द्रामरसिन्धुमौलिः । पिनाकखण्टूवाङ्गकरालपाणिः स कृत्तिवासा डमरुप्रणादः

Transliteration

sa gonasaughaiḥ pariveṣṭitāṅgo viṣāgnicandrāmarasindhumauliḥ | pinākakhaṇṭūvāṅgakarālapāṇiḥ sa kṛttivāsā ḍamarupraṇādaḥ

Translation

اُس کے اعضا سانپوں کے جھنڈوں سے لپٹے ہوئے ہیں؛ اُس کے سر پر زہر، آگ، چاند اور دیوی ندی گنگا جلوہ گر ہیں۔ اُس کے ہیبت ناک ہاتھوں میں پیناک کمان اور کھٹوانگ ہے؛ وہ چمڑے کا لباس پہنے ہوئے ہے اور اُس کا ڈمرُو گونجتا ہے۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गोनसौघैः: by masses of snakes
• गोनसौघैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गोनस + ओघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गोनसानाम् ओघः)

• परिवेष्टिताङ्गः: whose body is encircled
• परिवेष्टिताङ्गः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि-√वेष्ट् (धातु) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), ‘परिवेष्टित’ + ‘अङ्ग’ (कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः: परिवेष्टितम् अङ्गं यस्य)

• विषाग्निचन्द्रामरसिन्धुमौलिः: whose crest bears poison, fire, the moon, and the ocean of immortals
• विषाग्निचन्द्रामरसिन्धुमौलिः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विष + अग्नि + चन्द्र + अमर + सिन्धु + मौलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (विषः अग्निः चन्द्रः अमर-सिन्धुः च यस्य मौलौ/मौलिः)

• पिनाकखण्टूवाङ्गकरालपाणिः: whose hand is terrible and bears Pināka etc.
• पिनाकखण्टूवाङ्गकरालपाणिः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पिनाक + खण्टु + ऊवाङ्ग + कराल + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (पिनाक-खण्टु-ऊवाङ्ग-करालः पाणिः यस्य)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृत्तिवासाः: wearing a skin garment
• कृत्तिवासाः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्ति + वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कृत्तेः वासः/वासा)

• डमरुप्रणादः: with the sound of a ḍamaru drum
• डमरुप्रणादः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: डमरु + प्रणाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (डमरॊः प्रणादः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avantī-kṣetra (Ujjayinī) within Revā-khaṇḍa narrative frame

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ugra Śiva stands adorned with coiling serpents; on his matted crown blaze the paradoxical emblems—poison, fire, crescent moon, and Gaṅgā—while his dreadful hands bear Pināka and khatvāṅga; tiger/skin garment; ḍamaru sounding in the background.

Characters & Entities

• Śiva
• Serpents
• Moon (Candra)
• Gaṅgā (Amara-sindhu)
• Pināka
• Khaṭvāṅga
• Ḍamaru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord who holds poison and fire yet remains sovereign teaches mastery over fear and the transformation of negativity through divine power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not explicitly stated in this verse; it contributes to the Revā Khaṇḍa’s celebratory Śaiva portrayal.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse supports meditative visualization and praise of Śiva.